18 Mart 2012 Pazar

Postür

Postür, iskelet öğelerinin, vücudun destek yapılarını zedelenme ve ilerleyici deformasyondan koruyacak şekilde düzgün ve dengeli dizilişi,
ya da
Vücut kısımlarının pozisyonu, dizilimi,
ya da
Farklı vücut kısımlarının göreceli düzenidir.
Postür statik ya da dinamiktir. Statik postür oturma, ayakta durma, yatma sırasındaki postürdür. Dinamik postür hareketler sırasındaki vücut pozisyonlarıdır.
BALANS: Vücudun dengede olduğu, yani vücudu etkileyen karşıt kuvvetler arasında bir düzen oluştuğundaki durumdur. Balans sağlam ya da bozuk olabilir.

Genel olarak yaşlılık postürü fleksiyon postürüdür. Boy kısalmış, baş öne eğik, omuzlar düşük, dorsal kifoz artmış, üst ve alt ekstremiteler ile gövde hafif fleksiyondadır. Başın progresif olarak öne doğru yerleşimi ve servikal bölgede bir miktar ekstansiyon vardır. Torakal kifoz belirgin, lomber lordoz düzleşmiştir.
DOĞRU POSTÜR: Minimal enerjinin kullanıldığı, ligamentler, kemikler ve eklemlerde minimal zedelenmenin olduğu ve ağırlık merkezinin destek yüzeyi üzerinde tutulduğu bir pozisyonu anlatır.
Doğru postür için:
  • İyi bir kas fleksibilitesi
  • Eklemlerde normal hareket açıklığı
  • Güçlü postural kaslar
  • Vertebral kolonun her iki tarafında dengeli kaslar
  • Postürün farkında olunmasını sağlayan bilinç düzeyi gerekmektedir.
Kötü postüre yol açan nedenler:
  • Obezite
  • Gebelik
  • Yaşlanma
  • Kas zayıflıkları
  • Yüksek topuklu ayakkabılar
  • Gergin kaslar, azalmış fleksibilite
  • Kötü çalışma koşulları
  • Yanlış oturma ve ayakta durma alışkanlıkları
  • Uyku bozuklukları
  • Emosyonel durum bozuklukları
EREKT POSTÜRDE LİGAMENTÖZ VE KASSAL DESTEK
Dik durma ligamentöz bir olaydır.
  • Lomber bölgede anterior longitüdinal bağ, arkada faset eklemler
  • Kalçada koksofemoral eklem anterior kapsülü ve iliopektineal bağ (Bigelow'un Y bandı)
  • Dizde arka popliteal dokular
  • Ayak bileği ekleminde gastroknemius-soleus kas grubunun izometrik kontraksiyonları dik durmayı sağlar.
İdeal statik ayakta durma postürü için iki öneri:
  • Uzun süre aynı pozisyonda ayakta durmaktan kaçınılmalı
  • Mümkünse ayak altına bir tahta ya da kutu yerleştirilerek bir ayak yükseltilmeli ve 10 dk aralarla ayaklar değiştirilmelidir (örneğin mutfakta çalışırken)
İdeal yatış pozisyonu:
  • Vücudun rijid segmentlerinin şilteye yeteri kadar gömülerek, geriye kalan vücut segmentlerinin yatak tarafından desteklendiği pozisyondur.
  • Başın altına yastık konmalı, ancak omuzlar yastığın altında kalmalıdır.
  • Omurganın fizyolojik eğrilikleri sürdürülmelidir. Lomber lordozu desteklemek için sırtüstü yatarken dizlerin altına bir yastık ya da yan yatışta bir bel yastığı kullanılabilir. Bel ve boynun zorlanmasına yol açabileceği için yüzüstü pozisyonda uyumaktan mümkün olduğunca kaçınılmalıdır.
İdeal statik oturma postürü:
  • Sırt düz ve omuzlar geride olmalı, kalçalar sandalyenin arkalığına değmelidir.
  • Küçük, yuvarlanmış bir havlu ya da bir bel yastığı kullanılarak lomber omurga mid-fleksiyonda tutulmalı, fizyolojik eğrilikler sürdürülmeli.
  • Dizler kalçalarla aynı hizada hatta hafifçe yüksek olmalıdır. Bunun için bir ayak yükselticisi kullanılabilir.
  • Bacak bacak üstüne atılmamalı.
  • Aynı pozisyonda 30 dk'dan daha fazla oturmaktan kaçınılmalı.
  • Oturma pozisyonundan ayağa kalkarken, sandalyenin önüne doğru yer değiştirilmeli ve bacaklar düz hale getirilerek kalkılmalıdır. Belden öne eğilmekten kaçınılmalıdır.
POSTÜR ANALİZİ: Analizde ne kullanılır? Çekül, postür tahtaları, özel cetveller, tahta bloklar, mezura... Analiz hastanın çıplak ayakla ve uygun giysilerle kendini rahat hissettiği pozisyonda durmasıyla yapılır.
Şu değerlendirmeler yapılır:
1- Vücut tipi
2- Vücut dengesi
3- Vücut kısımlarının düzeni
4- Kas kısalığı testleri
5- Bacak uzunluğu ölçümü
Vücut tipi:
Ektomorfik tip: Uzun ve ince vücut yapısı
Mesomorfik tip: Güçlü ve kaslı
Endomorfik tip: Kısa ve şişman
Vücut dengesi:
Ateroposterior balans: Vücut ağırlığının anormal şekilde ayağın ön kısmına veya arkaya topuklara verilmesine göre anterior ya da posterior dengeden bahsedilir.
Lateral balans: Vücut ağırlığının sağ ya da sol ayak üzerine daha fazla verilmesi anormal olarak değerlendirilir.
Vücut kısımlarının düzeni:
Postür analizi önden, yandan ve arkadan bakışla yapılmalıdır.
Anterior bakışta >>
Baş ve çene tortikollis varlığında bir tarafa deviyedir.
Dominant omuz genellikle daha düşüktür. Skolyoz varlığında bir taraf omuzda düşüklük görülebilir. Akromioklavikular ya da sternoklavikular eklemlerin dislokasyonu, subluksasyonu ya da klavikula kırıklarında deviasyonlar görülebilir.
Çökük göğüs: Anterior torasik duvarın konkavlığı ya da düzleşmesidir. Kaburgalar ve sternum çökmüştür. Artmış torasik eğrilikle birlikte olabilir. Kısa pektoral ve interkostal kaslar bu kısıtlılıkta bir faktördür ve mobilite kazanmak için germe gerekmektedir.
Pektus ekskavatum (huni göğüs): Anterior toraksın belirgin depresyonudur.
Pektus karinatum (güvercin göğsü): Sternumun ileri doğru yer değiştirmesi ile birlikte anteroposterior çapta belirgin artış mevcuttur. Genellikle raşitizmde bulunur.
Fıçı göğüs: Toraksın görünümü maksimum inspirasyon yapıldığında kaburgalar ve sternumda gözlenen yükselmeye benzer bir şekildedir.
Harrison oluğu: Toraksın alt kısmında boylu boyunca bir transvers çöküntü halindedir. Oluğun üst kısmındaki kaburgalar dışarı doğru şişmiş olabilir.
Ayaklar birleştirildiğinde iki diz arasındaki mesafe 2 parmak genişliğinden daha fazla ise “genu varum”dan, dizler birbirine değiyor ve ayaklar birbirinden ayrı duruyorsa “genu valgum”dan söz edilir.
Ayak topukları birbirinden yaklaşık olarak 8cm uzaklıktadır. Normalde hafif bir tibial torsiyon vardır, ayak sagital düzlemde 5-18 derecelik bir açı (Fick açısı) yapar. Bu açının artması (güvercin ayak deformitesi) patella önde ise medial tibial torsiyona işaret eder. Güvercin ayak deformitesi ile birlikte patellanın dışa ya da içe yer değiştirmiş olması durumunda, anormal femoral torsiyon ya da kalça anteversiyon / retroversiyon problemleri düşünülmelidir.
Lateral bakışta >>>
Artmış lordoz (Çukur bel): Normal konveks lomber eğriliğin artması durumudur. Nedenleri:
  • Kötü duruş alışkanlığı
  • Obezite
  • Gebelik
  • Kas imbalansı (gergin kalça fleksörü ve lomber ekstansörlere karşılık abdominal kasların zayıflığı)
  • Kompansatuar mekanizmalar (ör: artmış torakal kifoz durumunda)
  • Kalçada fleksiyon kontraktürü
  • Spondilolistezis
  • Konjenital problemler (ör: bilateral konjenital kalça dislokasyonu, faset eklem segmentinin yokluğu...)
  • Yüksek topuklu ayakkabılar
İki tipi vardır: 1- Patolojik lordoz   2- Yuvarlak sırt deformitesi
Artmış kifoz nedenleri:
  • Kötü duruş alışkanlığı
  • Astenik vücut yapısı
  • Tüberküloz
  • Vertebral kompresyon kırıkları (osteoporoz veya travmatik orjinli)
  • Scheuermann hastalığı (vertebral osteokondrit)
  • Ankilozan spondilit
  • Tümörler
  • Konjenital anomaliler (ör: parsiyel segmental defekt, ossöz metaplazi)
  • Paraliziler
Üç tipi vardır: 1- Yuvarlak sırt   2- Gibbus   3- Düz sırt
Posterior bakışta >>>
KAS KISALIKLARI
  • Pektoral kaslar
  • Kalça fleksörleri (Thomas testi)
  • Hamstringler
  • Lomber ekstansörler
  • Tensör fasia lata ve iliotibial bant
  • Gastro-soleus
Simetrigraf
Postüral mekanizma:
  • Vestibüler sistem
  • Vizüel sistem
  • Somatosensöriyel sistem
Balans ve postüral mekanizmalarda rol oynayan sistemlerin fonksiyonlarındaki bozuklukların saptanmasında statik, dinamik, fonksiyonel postüral stabilite testleri, özel testler (dinamik posturografi...) ve vestibüler testler uygulanmaktadır.
Statik postural stabilite testleri
  • Oturma dengesi
  • Gözler açık ve kapalı ayakta durma dengesi (Rhomberg testi)
  • Tandem testi: düz bir çizgi üzerinde bir ayak diğerinin önünde olacak şekilde ayakta durma dengesine bakılır.
  • Yumuşak düzeyde ayakta durma dengesi
  • Tek bacak üzerinde ayakta durma dengesi
Dinamik postüral stabilite testleri
  • Gözler açık ve kapalı 25 adım yürüme
  • Yumuşak bir yüzey üzerinde yürüme
  • Merdiven inip çıkma
Fonksiyonel postüral stabilite testleri
  • Fukuda'nın adımlama testi
  • Yürürken ani bir komutla stabil dönüş yapabilme yeteneği (Singleton testi)
  • Stabilitenin limitleri testi (uzanma testi)
POSTÜR BOZUKLUKLARININ DÜZELTİLMESİ
Patolojik ya da biyomekanik anormallikler daha ileri ve ilgili branşların cerrahi girişimlerini de kapsayan tedavileri gerektirecektir. Bunun dışındaki postüral bozukluklarda ilk basamak hasta eğitimidir. Habitüel bozukluklarda doğru postür ve kötü postürün ne olduğu öğretilir. Mobilya yükseklikleri, çalışma alanlarının düzeni, yatak ve yastık tipleri, kaldırma ve uzatma işleri vs öğretilir. Boy aynaları, biofeedback kullanılabilir.
Gergin veya zayıf olduğu için postür bozukluğuna sebep olan yapılarda germe ve kuvvetlendirme ile birlikte uygun bir egzersiz programı verilir. Gövde ekstansörleri, abdominal kaslar, pektoral, deltoid, trapez, sternokleidomastoid, romboid, hamstring, kuadriseps ve kalça fleksör kaslarına germe ve kuvvetlendirme egzersizleri verilerek ileride oluşabilecek kas imbalansı ya da instabilite açısından takip şarttır.
POSTÜR EGZERSİZLERİ
Doğru bir vücut postürü kazanmanın ve onu korumanın en önemli yolu, kişinin kendi postürünün farkında olmasıdır. Bunun için de sık sık postürünü kontrol etmelidir.
Omurganın fizyolojik eğriliklerini kontrol etmek için sırtınızı bir duvara yaslayın. Bir elinizi boynunuzun arkasına el sırtı duvara bakacak şekilde, diğer elinizi de belinizin arkasına avucunuz duvara bakacak şekilde yerleştirin. Duvarla sırtınız arasında aşırı bir boşluk varsa, yani eliniz öne ve arkaya rahatça hareket ediyorsa, fizyolojik eğrilikler artmış demektir.
Ayakta dururken:
  • Sırtınız duvara dönük, topuklar duvardan yaklaşık 7,5 cm uzaklıkta ve ayaklar birbirinden yaklaşık 15 cm olacak şekilde ayakta dik durun ve ağırlığınızı iki ayağınıza eşit olarak dağıtın.
  • Kollarınızı avuç içleri öne bakacak şekilde yanlara uzatın.
  • Diz kapaklarınız öne bakacak ve ayak bilekleriniz düz olacak.
  • Belinizi duvara yaklaştırın.
  • Sırtınızı düzleştirin, göğsünüzü kaldırın ve omuzlarınızı duvara doğru arkaya getirin.
  • Başınızı, geriye doğru çeken bir ip varmış gibi duvara doğru hareket ettirin.
  • Alt karın kaslarınızı, karnınızı düzleştirmeye çalışarak ve normal nefes alarak içinize çekin, 10sn tutun ve gevşeyin. 3-4 kez tekrar edin.
  • Tüm egzersizi günde en az 3 kez yapın.
Otururken:
  • Kolluksuz bir sandalyede sırtınız düz ve ayaklar yere paralel olacak şekilde oturun.
  • Kollarınızı avuçlar öne bakacak şekilde yanlara sarkıtın.
  • Sırtınızı düzleştirip göğsünüzü kaldırın.
  • Omuzlarınızı sandalyeye doğru geriye getirin.
  • Başınızı dik tutun.
  • Alt karın kaslarınızı karnınızı düzleştirmeye çalışarak ve normal nefes alarak içinize çekin, 10 sn tutun ve gevşeyin. 3-4 kez tekrar edin.
  • Tüm egzersizi günde en az 3 kez yapın.

1 yorum: