12 Mayıs 2012 Cumartesi

Bası Yaralarını Önleme

Önlemek tedaviden daha önemli
Kuzey Amerika’da hastanelerde, bakımevlerinde ve evlerdeki hastaların her yıl yaklaşık bir milyonunda bası yarası (yatak yarası, bası ülseri, dekübitus) oluşmaktadır. Bası yarasını tedavi etmenin maliyeti 40000 dolara kadar çıkabilmektedir. Sıklıkla yatağa bağımlı hastalarda ortaya çıkarlar, vücut aynı pozisyonda uzun süre kalırsa oluşurlar. Sağlıklı insanlar kendiliğinden hareket eder ve pozisyon değiştirirler, bu nedenle bası yarası geliştirmeler. Eklem bozukluğu olan, alçılı, felç geçirmiş, bilinci kapalı ve tekerlekli sandalyelerdeki hastalar  risk altındadır. Kısaca immobil herkeste bu komplikasyon gelişebilir.

Bası yaralarının önlemesi ve tedavisinin karşılaştırması
Bası yarası nedir?
Bası yarası, cildin zarar görmesi ya da ölmesi sonucu gelişir ve sıklıkla açık bir yara olarak ortaya çıkar. Problem basit bir rahatsızlıktan hayatı tehdit edici duruma kadar değişebilir. Çeşitli faktörler bası yarasının oluşmasını etkiler. Ancak esas sorun uzun süreli dengelenmemiş basınçtır (genelde kemikli alanlarda: topuk, dirsek, leğen kemikleri üzerindeki cilt, omuz).
Değişik pozisyonlarda risk altındaki bölgeler
Yatağa ya da tekerlekli sandalyeye bağımlı hastalarda ortaya çıkar. Bölgeye giden kan akımının azalması sonucu doku ölümü gerçekleşir.
Tekerlekli sandalyedeki hastada risk altındaki bölgeler
Başlangıçta zararsız gibi görünen ciltteki kırmızı ya da pembe renk değişikliği olarak ortaya çıkar, basınç kaldırıldığında renk normale dönmez. Durum kötüleştikçe cildin bütünlüğü bozulur, soyulur. Cilt üzerindeki basınç o bölgeye kan (besin ve oksijen) ulaşmasını engeller. Durum uzarsa hücreler ölür. Cildin rengi kırmızıdan beyaza döndüğünde cildin bozulması çoktan başlamış demektir.
Bası yaraları sıklıkla cildin ince olduğu kemiğin cilde yakın olduğu kısımlarda oluşur. Hareket edemeyen hastada cilt kemik ve yüzey arasında hapis kalır, kan akımının azalması ya da durması ile beslenmesi bozulur.
Bası yarasının oluşma eşiği hastadan hastaya farklılık gösterir. Bir hastada sadece bir iki saat uzamış basınç ile ortaya çıkabilirken başka bir hastada daha zor oluşabilir. Bu nedenle riskli bölgeler sık gözlenmelidir.
Makaslama: oturur pozisyondan yavaşça aşağı kayan hastada olur. Sürtünme: kırışık çarşaflar üzerinde çekilirken olabilir.
Nemli cilt riski arttırır (idrar kaçırma, terleme, yara drenajı...) Absorban atılabilir bezler ve nemi azaltan ürünler kullanılabilir. Yaşlılık, dolaşım bozukluğu, kuru cilt, uygun olmayan sıcaklık, kötü hijyen ve kötü beslenme de risk faktörüdür. Obezite, aşırı zayıflık, ödem, anemi, mental konfüzyon da bası yarası gelişimini olumsuz etkiler.
Evre 1
Evre 1: Hafif evredir. Cilt pembe, kırmızı ya da benekli ancak bütünlüğü bozulmamıştır. Basınç kaldırılmasına rağmen 20 dakikadan fazla süre normale dönmez. Sıcak ve sert bir his verir. Basınç ortadan kaldırılırsa prognozu iyidir.
Evre 2
Evre 2: Kabarcık ya da yüzeysel bir kayıp (sıyrılma ya da sığ bir krater) olarak görünür. Ağrılı ve görsel olarak şiş olabilir. Prognozda eğer basınç kaldırılırsa ülser görece kısa bir sürede iyileşir.
Evre 3
Evre 3: Ciltte derin bir krater gelişir. Kötü kokulu sarı ya da yeşil bir akıntı enfeksiyon göstergesidir. Merkezi genelde ağrısızdır çünkü sinir lifleri ölmüştür. İyileşmesi aylar sürebilir.
Evre 4
Evre 4: Cilt yüzeyden kemiğe kadar hasarlıdır. İyileşmesi çok uzun zaman ve bakım gerektirir.
Korunma:
Dengelenmemiş basınç bası yaralarına neden olmaktadır. Bu nedenle basınç vücudun farklı noktaları arasında düzenli olarak dağıtılırsa bası yaraları gelişmez. Bu hasta hareketi/pozisyonlanması ya da basınç yeniden dağıtma cihazları ile sağlanabilir. Mümkünse hastayı olabildiğince sık yataktan kaldırın. Hastanın eklem ve kaslarını hareket ettirerek basıncı azaltın ve kan akımını arttırın. Tekerlekli sandalyenin ya da yatağın pozisyonunu yarım saatte bir değiştirerek koksiks ve kalçalar üzerindeki basınç noktalarını rahatlatın. Hastayı hareket etmesi için teşvik edin. Yatakta hastanın başını fazla yükseltmeyin (aşağı kaymanın yaratacağı sürtünme kuvvetini azaltmak için).
En az iki saatte bir hastayı tamamen çevirin (sırt üstü, yan, yüz üstü ve tekrar sırt üstü).
Hasta takibinde buna benzer bir kart kullanılabilir.
Basınç yeniden dağıtma cihazları arasında jelli, havalı, sulu ya da diğer maddeleri kullanan şilteler, motorlu dönen yataklar, terapötik destek sistemleri sayılabilir. Cilt bakımında günde en az bir kez riskli bölgelerin dikkatli incelenmesine, düzenli temizlemeye, kuruluğu ya da aşırı nemi önlemeye, kemik çıkıntıların üzerine masajdan kaçınmaya önem verilmelidir. Uygun beslenme ve sıvı alımı da bası yarası oluşumunu önlemenin bir parçasıdır.
Bası yarası değerlendirme ve takip için kullanılan bir form

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder