2 Haziran 2012 Cumartesi

Koltuk Değneği ve Baston Kullanımı

Koltuk Değneği
Koltuk Değneği, hastanın belirli bir güç ve güvenliği yeniden kazandığı andan başlayarak devreye sokulması gereken bir alettir. Normal yüzeylerdeki hareketleri yapmak, belli bir egzersiz döneminden sonra merdivenleri ya da eğimli yolları çıkmak için geliştirilmiş tipleri vardır. Model seçimi ve hastaya uygunluk önemli bir konudur. Dayanma yerleri rahat olan koltuk değnekleri hastanın aşırı güç harcamasını engeller ve hastayı yormaz.
koltuk değneği ve kanadyen

İki tip koltuk değneği vardır: Aksiller koltuk değneği ve ön kol destekli koltuk değneği (Kanadiyen tip). Kullanım amaçları, dengeyi arttırmak ve alt ekstremitenin yükünü kısmi veya tamamen azaltmaktır.
Aksiller koltuk değneği
  • Avantajları, denge ve lateral stabiliteyi arttırmak, kısıtlı bir yük verme ile fonksiyonel ambulasyon yapabilmek ve merdiven kullanabilmektir.
  • Dezavantajları, manipülasyonun zor oluşu, kalabalıkta güvensiz oluşu ve yanlış kullanım durumunda sinir ve damar hasarına neden olabilmesidir (N. Axillaris).

Ön kol destekli koltuk değneği (Kanadien tip)
  • Avantajları, ellerin kullanılabilir olması ve merdiven inip çıkmanın kolay oluşudur.
  • Dezavantajları, aksiller barı olmadığı için daha az lateral destek sağlamasıdır.

Koltuk değnekleri, 15 cm kadar ayaklardan önde ve yanda durmalı, aksilla ile koltuk değneği arasında iki parmaklık mesafe olmalıdır.
Koltuk değneği ile yürüyüş
  • İki nokta yürüyüşü: Bacaklarda güçsüzlük veya denge bozukluğunda, daha hızlı ancak 4 nokta yürüyüş kadar dengeli değildir.
    • Sağ taraf koltuk değneği ile birlikte sol ayak,
    • Diğer koltuk değneği ile birlikte sağ ayak atılarak yapılmalıdır.
  • Üç nokta yürüyüşü: Bir bacağa yük verilmediği durumlardır (kırık, ağrı, amputasyon). Bir taraf alt ekstremitesini kullanamayan, örneğin, amputeli ya da ağrı ya da kırık olan hastalarda kullanılır.
    • Koltuk değneklerinin her ikisi beraber öne alınmalı,
    • Sonra sağlam ayak atılmalıdır.
  • Dört nokta yürüyüşü: Bacaklarda güçsüzlük veya denge bozukluğunda, en emin ve yavaş yürüyüştür. 3 nokta devamlı yerle temastadır.
    • Sağ koltuk değneği, sol ayak,
    • Diğer koltuk değneği ve sağ ayak olarak hasta yürütülür.
  • Kısmi yük verme yürüyüşü: Bu tip yürüyüşte,
    • Önce koltuk değnekleri atılmalı
    • Daha sonra kısmı ağırlık verilecek tarafla öne adım alınıp, ağırlık bu sırada eller üzerine verilerek, sağlam taraf öne atılmalıdır.
  • Atlamalı yürüyüşler
    • Tek ayak atlamalı yürüyüş (Swing to): Her iki alt ekstremitesinde zayıflık olan hastalarda görülür. Avantajı, öğrenmesi kolaydır. Dezavantajı ise iyi bir üst ekstremite gücü gerektirir.

Yürüme şekli:
tek ayaklı atlamalı yürüyüş
A. Başlangıçta, her iki ayak ve koltuk değnekleri aynı hizadadır.
B. Her iki koltuk değneği öne atılır.
C. Bir ayak ileri, koltuk değneğinin yanına alınır.
D. Diğer ayak öne diğerinin yanına çekilir.
E. Bitiş, yani tekrar “A” başlangıç noktasına gelmiş olunur.
    • Çift ayak atlamalı yürüyüş (Swing through); Her iki bacağa da tam ağırlık vermede yetersizlik halinde görülür. Avantajı, yürüme paternlerinin en hızlısı olup dezavantajı ise enerji tüketimi çoktur ve iyi bir üst ekstremite gücü gerektirir.

Yürüme şekli:
çift ayaklı atlamalı yürüyüş
A. Başlangıçta, koltuk değnekleri ayak önünde olmak üzere her iki ayak aynı hizadadır.
B. Her iki koltuk değneği öne atılır.
C. Her iki ayak, ileri, koltuk değneğinin önüne alınır.
D. Her iki koltuk değneği öne atılır.
Her iki yürüyüşte de koltuk değnekleri beraberce öne atılıp vücut ağırlığı üst ekstremitelere verilerek alt ekstremitelerin birlikte hareketi ile adım öne alınır. Swing to veya throgh en hızlı yürüyüştür ve iyi bir zamanlama ve denge gerektirir.
Koltuk değneği kullanımında temel prensipler;
  • Dengeli duruş (tripod) pozisyonu
    • Hareket etmeye başlamadan önce veya bitirdikten sonra bu pozisyon kullanılır.
    • Uzun bir süre ayakta dururken de bu pozisyonda durulmalıdır.
    • Koltuk değnekleri 30 cm kadar önde tutulur.
  • Koltuk değneği ile yük vermeden (yüklenmeden) yürüme

Eğer ayağa yüklenilmemesi gerekiyor ise koltuk değneği ile yük vermeden yürünür. Bu yürüme şeklinin ise iki ayrı çeşidi vardır.
    • Dengeli duruş pozisyonu ile başlanır.
    • Koltuk değneğinin tepesi göğsün yan taraflarına doğru bastırılır.
    • Değneklerin alt uçları açık olmalı ve bu aralıkta rahatça hareket edebilmelidir.
    • Değneğin tutma yerlerine iyice bastırılır. Sağlam ayak yerden kaldırılır ve vücut değneklere yükseltilir.
    • Yürüme şekli burada ikiye ayrılır.
      • Birinci şekil yürümede, sağlam ayak üzerine, değneklerin arasında basılır.
      • İkinci şekil yürümede ise sağlam ayak üzerine, değneklerin 30 cm kadar ilerisine basılır. Her iki şekilde de sağlam diz hafifçe bükük tutulur.

İkincisi daha zordur ve pratik gerektirir ama her adımda daha fazla yol alınır ve uzun vadede daha az yorucudur.
    • Değneklerle ileri ve dışarı doğru yönelinir ve yeni bir adıma başlanır.
  • Koltuk değneği ile kısmen yük vererek yürüme

Bacak üzerine ne kadar yük vermek gerekiyor ise ona göre yük verme şekilleri değişmektedir. Bu yürüme şeklinin ise üç ayrı çeşidi vardır.
    • Parmakla dokunma: Yük verilecek ayak hafifçe yere dokundurulur ve yükün çoğu değneklere aktarılır. Aynen olgun bir domatese basar gibi hafifçe basılır, ama domates zarar görmemelidir. Yük çoğunlukla değnekler üzerindedir.
    • Parçalı yüklenme: Yürürken yük verilecek ayağa hafifçe ağırlık verilir. Yük değnek ve ayaklar üzerindedir.
    • Tam yüklenme: Yük verilecek ayağa yükün fazlası verilir. Değneklere daha az yüklenir. Yük çoğunlukla ayaklar üzerindedir.
  • Koltuk değneği ile ayaklara yük vererek yürüme

Ayağa yüklenmeye izin verildiği zaman, bu tip yürüme kullanılır. Kol kuvveti ve dengeye göre adım atılabilir veya adımlar ilerletilebilir. Adımı ilerletme zamanla ve pratik ile geliştirebilir, böylece daha fazla yol alınır.
Bu yürüme şeklinin de iki ayrı çeşidi vardır;
    • Dengeli duruş pozisyonu ile başlanır.
    • Ameliyatlı/ortezli bacak, öne adım atılır. Değnekler arasına hafifçe basılır.
    • Değneklerin üst kısımları göğsün yan taraflarına bastırılır. Ağırlık ellerle ve ameliyatlı/ortezli bacakla desteklenir. Değneklerin tutma yerlerine bastırılır.

Birinci şekil yürümede,
      • Sağlam ayağınızı kaldırın ve değneklerle adım atın.
      • Değnekleriniz arasına sağlam ayağınızla basın.

İkinci şekil yürümede ise,
      • Sağlam ayak kaldırılır, değneklerin ortasından adım atılır.
      • Sağlam ayağa basılır, topuk diğer ayağın burnunun önünde olmalıdır ve her ikisinde de diz hafifçe bükülü tutulur.
    • İleri doğru değneklerle uzanılır ve yeni bir adım atılır.
  • Koltuk değneği ile merdiven kullanma – dolaşma

merdiven inme çıkma
Merdiven inip-çıkma hem esneklik hem güç gerektiren bir işlemdir. Başlangıçta, tırabzandan destek almalı ve her defasında bir adım atılmalıdır. Merdiven çıkarken ilk önce sağlam bacağı, inerken ise ilk önce ameliyatlı/ortezli bacağı kullanmalıdır.
    • Merdiven Çıkma
      • Trabzan sıkıca tutulur.
      • Her iki koltuk değneği diğer elle tutulur.
      • Ağırlık trabzan ve değnekler arasında dengelenir.
      • Değneklere biraz yüklenilir.
      • Sağlam ayakla adım atılır, denge korunur.
      • Sağlam diz düzeltilir ve vücut ağırlığı kaldırılır.
      • Değnekler ve ameliyatlı/ortezli ayak yukarı çekilir.
    • Merdiven İnme
      • Trabzan sıkıca tutulur.
      • Her iki koltuk değneği diğer elle tutulur.
      • Sağlam diz bükülür
      • Değnekler ve ameliyatlı/ortezli ayak aşağı indirilir.
      • Ağırlık trabzan ve değnekler arasında dengelenir.
      • Yavaşca sağlam bacak aşağı indirilir.
      • Zıplanmaz.

Her zaman iyi / sağlam bacak ile çıkılır, kötü / ameliyatlı / ortezli bacak ile inilir.
merdivende ameliyatlı ayağın kullanımı
    • Merdiven için dikkat edilmesi gereken noktalar
      • Eğer varsa öncelikle asansör kullanmayı tercih etmelidir.
      • Merdiven kullanmayı öğrenirken mutlaka hasta yanında birisi olmalıdır. Bu kişi hastadan aşağıda durmalı ve kemerden hastayı tutmalı, denge kaybında hastayı tutmalıdır.
  • Kapılardan geçme
    • Kapıyı açmak için;
      • Kapıyı iterek açmak için yan durulup, kapıyı gövdeyle açılır.
      • Çekerek açmak için yanda durulur. Denge korunarak, el ile kapı tam olarak açılır.
      • En yakın koltuk değneğinin ucu, kapının içine tutucu olarak konulur.
      • Geçene kadar değnek orada bırakılır.

Döner kapılardan uzak durulması ve engelliler için ayrılan girişlerin kullanılması önerilir.
  • Koltuk değneği ile oturma
    • Bacağın arkasıyla sandalyeyi hissedene kadar geriye gidilir.
    • Her iki koltuk değneği ameliyatlı/ortezli taraftaki el ile tutulur.
    • Sandalyenin kolu veya yan tarafı serbest el ile kavranır.
    • Sandalyeye doğru inilir ve geriye kayılır.

Kalkmak için bu işlemler tersten uygulanır.
Sağlam, kolçakları olan yüksek sandalyeler tercih edilmeli, döner veya tekerlekli bir sandalyeye oturmak gerekirse sağlam bir yere dayadıktan sonra oturulmalıdır.
  • Koltuk değneği ile arabaya binme:
    • Sandalyeye oturmada anlatılan ilk adım uygulanır.
    • Kapı kolu veya ön paneli destek alınarak aşağıya doğru inilir. Başı vurmamaya dikkat edilir. Araba kapısına dayanılmamalıdır, üzerine kapanabilir.
    • Ameliyatlı/ortezli bacak;
    • Elle ameliyatlı/ortezli bacak arabaya kaldırılır.
    • Sağlam bacakla, ameliyatlı/ortezli bacak, ayak bileğinin arkasına geçirilerek içeri kaldırılır.

Koltuk değneğinde dikkat edilecek noktalar
  • Eğer tek değnek kullanılıyorsa onu sağlam ayak tarafına yerleştirmesi gerekir.
  • Tam koltuk altına denk getirilmelidir. Uyup uymadığını anlamak için:
    • Değneklerin üst kısmı ve koltuk altı arasında 2-3 parmak mesafe olmalı,
    • Kollar, değneği tutarken hafifçe dirsekten bükülmeli,
    • Kollar aşağı sarkarken bilekler, değneklerin tutma yerleri ile aynı hizada olmalıdır.
  • Koltuk altları, koltuk değneğinin üst tarafına bastırmamalıdır (karıncalanma, uyuşma hissi ve hatta kas kuvvetinde azalma olabilir) hatta sünger gibi yumuşak malzemeler ile desteklenebilir.
  • Çok kısa veya uyumsuz değnekler kullanılmamalıdır. Sırt ağrısı ve düşmelere neden olur.
  • Islak havalarda içeriye girerken altları kurulanır.
  • Kaygan, buzlu zeminde kaymayı önlemek için yürümek gerekiyorsa  koltuk değneklerinin uçlarına kaymayı önleyici özel tertibatlar takılmalıdır.
  • Eskiyen uçlar değiştirilmelidir.

Tekli Denge bastonu (Asa)
bastonlar
Ekstremiteye yük vermemek gerekiyorsa kullanılmaları uygun değildir. Destek alanı arttırmak ve dengeyi düzeltmek amacıyla kullanılırlar. Hafif, dar mekan ve merdivenlere uyumludur. Dezavantajları ise destek noktasının elin önünde olmasıdır.
Baston, trokanter major seviyesinde ve dirsekte 200-300 lik fleksiyon açısı olmalıdır. Dirsek tam ekstansiyonda olursa destek azalır veya aşırı dirsek fleksiyonunda omuz kuşağı kasları ve triseps kası fazla çalıştığı için hasta çabuk yorulabilir.
Her adımda hastanın bastonu kaldırıp atması zorsa, distal ucu tekerlekli bastonlar kullanılabilir, bu bastonu hastanın hafifçe itmesi yeterlidir. Çift baston bilateral alt ekstremite amputelerinde, artritli hastalarda veya alt ekstremiteyi ilgilendiren bazı hastalıklarda kullanılabilir. Baston % 20-25 vücut ağırlığını alt ekstremiteden almaktadır. Bastonların el tutuma yerlerine özel kaplama yapılabilir.
Yürüyüş bastonunun (hemiwalker) avantajı dört ayaklı bastondan daha güvenli olmasıdır. Dezavantajları merdivene uymaması, yürüyüşün yavaşlaması ve pahalı oluşudur.
Baston kullanımı ile ilgili ipuçları: Baston vücuda yakın tutulur, hasta ekstremitenin önüne geçirilmez. Vücudun önünde veya yanında çok fazla uzakta tutulmaz (dinamik stabilite bozulur). Hasta bastonu, hasta ekstremitesinin karşı tarafındaki eli ile taşımalıdır. Baston ve hasta ekstremite beraberce hareket ettirilir.
Hastaya daha fazla stabilite ve emniyet hissi verilmek istendiği zaman dört ayaklı (tetrapot) bastonlar önerilebilir. Avantajı geniş tabanlı destek sağlamasıdır. Dezavantajı ise basınç merkezinin bastonun merkezinde olmaması(instabilite), merdivene uymaması ve yürüyüşün yavaş olmasıdır.

18 yorum:

  1. gerçekten çok teşekkürler çok faydalı oldu benim için...

    YanıtlaSil
  2. çok teşekkürler ellerinize sağlık, çok bilgilendirici..

    YanıtlaSil
  3. çok sağ olun çok işime yaradı teşekkür ederim

    YanıtlaSil
  4. Teşekkür ederim.Emeğinize sağlık.

    YanıtlaSil
  5. Merhaba, yazınız geçen sene bana ilham vermişti, devamında blogumda paylaştığım deneyimime gelen yorumlardan ne kadar çok kişiye ilham verdiğinizi gördüm; teşekkürler :) http://s8e0.wordpress.com/2013/05/24/ortopedik2/

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Faydalı olmasına çok sevindim. Tesekkurler güzel yorumunuz icin.

      Sil
  6. Tam ihtiyacım olan bilgiyi emek ve titizlikle kolay anlaşılır bir dille anlatmışsınız. Çok teşekkür ederim.

    YanıtlaSil
  7. Teşekkürler hocam.
    Çok faydalı ve geniş kapsamlı bir paylaşım olmuş. Selam ve sevgiler...

    YanıtlaSil
  8. Teşekkürler .Medical malzeme ama satıcının kullanım Hakkında herhangi bir bilgisi yoktuParası var karlı iş yapalım mantığı.M3dicsl ürün satış mağazaları konusunda eğitim almış kişilere actırılmalı.

    YanıtlaSil
  9. TeşekkürlerMedical ürün satıcıları parası olanlar değilde gerekli eğitimi alanlar olmalı.Bugün satın aldığım koltuk degneklerimi nasıl kullanacağım yazınız sayesinde öğrendim

    YanıtlaSil
  10. Tekli koltuk degneğiyle nasil yurucez

    YanıtlaSil
  11. Allah razı olsun

    YanıtlaSil
  12. Peki koltuk degnegi nasil bırakılir dr bana tek degnege düş dedi ama ben tüm kabiliyetimi kaybetmisim basaramiyorum

    YanıtlaSil
  13. Sag kalcam icin protez ameliyati dusunuluyor. Ameliyat olacagim gune kadar agrisiz yuruyebilmek icin baston kullanmam dogru olur mu? Olur ise bastonu sol elimle mi kullanmaliyim?

    YanıtlaSil
  14. Merdivenden inmeyi pek anlayamadım ama çok açiklayıci yazmıssıniz merdivenden inmeyi demeyerek öğrenicem artik saolun bu yararlı yaz ı için

    YanıtlaSil
  15. Sağ kalça kırığı ameliyatı oldum.Tek değneğe düştüm.Değneği hangi elimle tutmalıyım?

    YanıtlaSil
  16. Ilium kirigi var sol tarafta uc hafta yatti simdi degenekle yuruyebilir dendi sol ayagina agirlik vermeden tek koltuk degnegi aldik hangi koluyla tutmamiz lazım lutfen cevap verin hasta 11 yasinda

    YanıtlaSil