19 Mayıs 2014 Pazartesi

Ayna Terapisi

Ayna kutusu, ortasında ayna ile iki kısma ayrılan bir kutudur. Sağlam el bir bölmeye yerleştirilir, hasta tarafından görülür. Sağlam elin aynadaki yansıması diğer elin de normal algılanmasını sağlar. Kutudaki ikinci bölme kapalıdır ve hasta tarafından görülmez. Amputelerde kullanılıyorsa boş kalır, hemipleji hastalarında ise etkilenmiş el bölmeye yerleştirilir. Ayna terapisi Vilayanur S. Ramachandran tarafından fantom (hayalet) ekstremite ağrısını azaltma amacıyla bulunmuştur. Fantom ağrısında hasta, ampute edilmiş ekstremitesinde ağrıdan yakınır.

Ampute hastaların fantom ekstremite ağrılarını "öğrenilmiş paralizi" hipotezi ile açıklayan Ramachadran'a göre, hasta paralize ekstremitesini her hareket ettirmek istediğinde görsel ve propriyoseptif olarak ekstremitenin hareket etmediği geri bildirimini almakta. Bu geri bildirim beyinde Hebbian öğrenme süreci ile yerleşmekte. Sonuçta ekstremite artık orada olmasa bile beyin onu paralize kabul etmekte ve paralizilerde görülenlere benzer ağrılar hissedilmekte.
Beyni yeniden eğitmek, öğrenilmiş paraliziyi ortadan kaldırmak için ayna kutusu kullanılmış. Hasta, sağlam elini bir bölmeye yerleştirerek aynaya bakarken, her iki elini hareket ettirdiğini hayal ettiği "ayna simetrik" hareketler yapar (el çırpma, orkestra yönetir gibi hareketler, vs). Hasta aynada sağlam elinin yansımasını, fantom ekstremitenin hareketi gibi algılar. Böylece ağrıya yol açan döngü kırılmaya çalışılır. Ayna terapisi inme sonrası ihmal ve paralizilerde de kullanılmaktadır.
Ayna terapisinin temelinde "ayna nöronlar" prensibi bulunmaktadır. Beyindeki nöronların %20'sinin ayna nöron olduğu düşünülüyor. Bu nöronlar sağ sol ağrımı gibi lateralizasyon algısından sorumlu. Ancak en önemli özellikleri bir hareket hem kişi tarafından yapılırken, hem de bir başkası tarafından yapıldığı gözlendiğinde ateşlenen nöronlar olmaları. İnsanlarda, primatlarda ve bazı kuşlarda ayna nöronların aktivitesi gösterilmiş. Algı-hareket arasındaki ilişkiyi sağlıyorlar. Taklitle öğrenmede, dil becerilerinde işlevleri olabilir. Ayna kutusu kullanılırken ayna nöronların aktive olarak etkilenmiş vücut kısımlarına ait iyileşme algısının oluşturulduğu düşünülmekte.
Geleneksel terapilerde karşı taraf hemisferin reorganizasyonuna ağırlık verilirken ayna terapisinde ipsilateral hemisferin aynı taraftaki ekstremiteye olan bağlantıları kullanılır.
Ayna terapisinin fantom ekstremite ağrısında, kompleks bölgesel ağrı sendromunda etkili olduğunu gösteren çalışmalar olsa da nasıl etki ettiği hala net değil. Hemipleji rehabilitasyonundaki etkinliği üzerine kanıtlar daha zayıf ancak geleneksel metotlara ek olarak uygulanabilir.
Sadece basit bir ayna ile başarılanlar hayret verici. Rehabilitasyonda gidilecek daha çok yol olduğunun bir göstergesi.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder