31 Mayıs 2014 Cumartesi

Üst Ekstremite Amputasyonları

En sık edinilmiş üst ekstremite amputasyonu nedenleri:
  1. Travma %75 ile en sık nedendir, 15-45 yaş arası erkekleri daha çok etkiler.
  2. Kanserler
  3. Hastalıkların vasküler komplikasyonları
Üst ekstremitede tercih edilen kol amputasyon düzeyleri:
  1. Transfalangeal
  2. Transmetakarpal
  3. Transkarpal
  4. El bileği dezartikülasyonu
  5. Transradial (dirsel altı) amputasyon
  6. Dirsek dezartikülasyonu
  7. Transhumeral (dirsek üstü) amputasyon; dirseğin 6,5 cm ya da daha proksimalinden.
  8. Omuz dezartikülasyonu
  9. Ön çeyrek (forequarter) amputasyonu
üst ekstremite amputasyon düzeyleri
Parmak amputasyonu (transfalangeal) distal interfalangeal, proksimal interfalangeal ve metakarpofalangeal düzeyden olabilir.
ABD'de 1993-2006 yıllarında gerçekleştirilmiş üst ekstremite amputasyonlarının bölgelere göre dağılımı
Transmetakarpal ve el bilek amputasyonu daha az görülür çünkü fonksiyonel sonuçları kötüdür. Başparmağı ve elin bir kısmını içine alan, el bileğinden geçen, birden fazla parmak amputasyonları dikkatli değerlendirme gerektirmektedir. Protezin olası fonksiyonel ve kozmetik etkileri öngörülmelidir. Aksi halde uygun olmayan amputasyon düzeyleri orantısız uzunluk ve genişlikte protezle sonuçlanabilir.
Kısmi el amputasyonları yeterli rezidüel duyu ve hareketin kalması açısından dikkatli planlanmalıdır. Bu amputasyonlar için protez gerekli olmayabilir. Elin kalan kısmında duyuyu koruyarak fonksiyonu iyileştirmek için cerrahi rekonstrüksiyon daha iyi bir seçenek olabilir. Eğer pinç (pinch = çimdik) hareketini yapacak hiç metakarpal kalmıyorsa eli kısmen korumanın bir anlamı olmayabilir.
El bileği dezartikülasyonu
çeşitli el bilek dezartikülasyon protezleri
El bileği dezartikülasyonu distal radioulnar eklemi korur ve tam önkol supinasyon ve pronasyonuna izin verir. Bu düzey için soket tasarımı konik ve distalde düzleşen oval şekilde olmalı, amputenin tam olara aktif pronasyon ve supinasyonu kullanmasına izin vermelidir. Böylece terminal cihazın fonksiyonel aktiviteler için pozisyonlanması gerekmez. Uzun rezidü ekstremite dolayısıyla özel incelikte bilek ünitesi kullanılarak protezin toplam boyu kısa tutulur. Eğer ampute için kozmetik daha önemliyse uzun dirsek altı amputasyon, amputasyon düzeyi için daha uygun olabilir.
elin cerrahi rekonstrüksiyonuna bir örnek: ikinci parmağın başparmak yerini alması
elin cerrahi rekonstrüksiyonuna örnek: metakarpın falankslaştırılması
Transradial / dirsek altı amputasyonu
Transradial amputasyon çoğu vakada tercih edilir. Üç düzeyde uygulanabilir:
  1. Çok kısa - rezidü kol uzunluğu %35'den az
  2. Kısa - rezidü kol uzunluğu %35-55
  3. Uzun - rezidü kol uzunluğu %55-90
önkol amputasyon seviyelerine göre rezidü kolda gerçekleştirilebilecek rotasyon açıları
Uzun dirsek altı amputasyonunda rezidü kısım 60-120 derece supinasyon ve pronasyon yapabilir. Kısa dirsek altı amputasyonda bu hareket 60 derecenin altındadır. Vücuttan güç alan prostetik restorasyon için en uygunu uzun rezidü önkol olmasıdır. Fiziksel olarak çalışmasını gerektiren iş yapacak hastalar için ideal düzeydir. Eğer hedef dışarıdan güç alacak prostetik restorasyon ise rezidü kol uzunluğu %60-70 olmalıdır. Bu uzunluk iyi fonksiyon ve kozmetik için uygundur.
Kısa ve çok kısa transradial amputasyon suspansiyonu zorlaştırabilir, dirsek fleksiyon kuvvetini ve dirsek hareket açıklığını kısıtlayabilir. Transradial amputasyon en sık tercih edilen ve vakaların çoğunda iyi fonksiyonel toparlanmaya izin veren bir düzeydir.
Dirsek dezartikülasyonu
Dirsek dezartikülasyonunun bazı cerrahi ve prostetik avantaj ve dezavantajları bulunmaktadır.
Avantajları: Cerrahi teknik ameliyat süresini ve kan kaybını azaltır. Daha az yüklenen soket kullanımı ile prostetik süspansiyon daha iyidir. Rezidü kolda transhumeral amputasyona kıyasla soket rotasyonu daha azdır.
Dezavantajları: Dışardıdan dirsek mekanizması gerektirmesi nedeniyle kozmetiği iyi değildir. Şu anki teknolojide dışarıdan güç alan dirsek mekanizmalarının kısıtlılıkları vardır. Uzun dönemde bu dezavantajlar, avantajlara baskın hale gelmektedir.
Alternatifi bilateral transhumeral amputasyon olan hastada, kozmetik problemlerine rağmen dirsek dezartikülasyonu daha kullanışlı olması nedeniyle tercih edilir.
Transhumeral / dirsek üstü amputasyon
Transhumeral amputasyon üç düzeyde uygulanabilir.
  1. Humerus boynu - rezidü kol (rezidü humerus uzunluğu) %30'dan azdır.
  2. Kısa transhumeral - rezidü kol uzunluğu %30-50'dir.
  3. Standart transhumeral - rezidü kol uzunluğu %50-90'dır.
Uzun rezidü kol (humerusun %90'ına kadar) protezle en iyi kontrol ve fonksiyonu sağlar. Bu üç amputasyon düzeyinde de benzer prostetik bileşenler bulunur. Dışarıdan güç alan, vücuttan güç alan, pasif ya da bunların kombinasyonu protezler bulunur. Rezidü uzunluğun %35'den fazla olduğu dirsek üstü amputasyonlarında soketin proksimal çizgisi genelde akromiyonun 1 cm yakınına kadar uzanır. Soket sekiz şekilli ya da omuz eğeri ile ve göğüs kayış süspansiyon sistemi ile desteklenir. Rezidü kol %35'den kısaysa proksimal sınır çizgisi akromiyonun 2.5 cm medialine kadar uzanır.
Omuz dezartikülasyonu ve ön çeyrek amputasyonu
Bu düzey amputasyonlar diğer düzeylerden çok daha az görülür. Çoğu durumda malign bir lezyonun çıkarılması için uygulanan cerrahinin parçası olarak gerektiği için uygulanırlar. Bu düzeyde ampute hastalar fonksiyonel protezde en çok zorlanılan gruptur. Yerine konulması gereken eklem sayısının fazlalığı ve protezin güvenli taşınmasındaki zorluklar bunun nedenidir. Omuz dezartikülasyonu ve ön çeyrek amputasyonunda soket toraksa kadar uzanır. Sağlıklı genç erkeklere uygulanan protezlerden daha iyi sonuç alınır. Prostetik bileşenler transhumeral protezlerdekine benzerdir, ek olarak omuz ünitesi bulunur. Omuz ünitesi genelde pasif olarak omuzun fleksiyon, ekstansiyon, abduksiyon ve adduksiyonda pozisyonlanmasını sağlar. Aktif omuz mekanizmaları daha az kullanılır. Eklem, dirsek, bilek ve el için vücuttan ya da dışrıdan güç alan kontrol mekanizmaları için kontroller içerebilir. Ön çeyrek amputasyonunda süspansiyonu sağlamak zor olduğundan fonksiyonel prostetik kullanım oranı daha azdır. Bazı durumlarda pasif kozmetik protez tercih edilebilir. Omuz için başlık kullanımı ile giyinmede kolaylık ve daha iyi kozmetik sağlanabilir. Bu hastalarda ultra hafif pasif protez kullanımı daha çok tercih edilir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder