9 Haziran 2014 Pazartesi

Alt Ekstremite Ortotik Reçeteleme

alt ekstremite ortotik reçeteleme formu
Ayak bileği - ayak ortezi (AFO)
sık reçete edilen AFO'lar: A) düşük ayak AFO'su. B) Plantar spastisite AFO'su. C) Lomber spinal kord hasarı AFO'su
Ayak bileği ve subtalar eklemleri ilgilendiren güçsüzlük durumlarında sıklıkla reçete edilir. Plastik, metal ya da ikisinin karışımı olabilir.
Plastik AFO
plastik AFO
Plastik ayak bileği ayak ortezleri termal plastikten hazır ya da hastanın uzvu model alınarak alçı kalıptan özel yapılabilir. Genelde baldır arkasını kuşatır, önden Velcro şeritle kapatılır. Aşağıda ayak bileğine iner, plantar yüzeye uzanır; dorsifleksiyona yardım ederken plantar fleksiyonu kısıtlar. Destek hatlarının ve ayak levhasının tasarımı yapısal desteği ve cihazın rijiditesini belirler. Tipik tasarımlar:
posterior yaprak yay
Posterior yaprak yay - PLS: Ayak bileği arkasında çok ince plastik bant şeklinde en esnek plastik AFO tasarımıdır. Hasta parmak ucu kalkışı sırasında ya da platar fleksiyon fazında breysi yenebilir. Breys ayağın salınım fazında dorsifleksiyona gelmesine izin verir. Bu tasarım tipik olarak flask düşük ayaklarda kullanılır.
yarı rijit plastik AFO
Yarı rijit plastik AFO: Malleollerin hemen arkasında destek hatları vardır. Hem ayağı dorsifleksiyonda pozisyonlar hem de ayak bileğinin mediolateral stabilitesini sağlar. Bu breys tasarımında çok daha az harekete izin vardır. Hasta parmak ucu kalkışında itişi kolayca yapamaz. Bu tasarım ekstansör tonusla beraber olan düşük ayakta ve/veya ayak bileğinin mediolateral instabilitesinde tercih edilir.
rijit AFO
Rijit ya da solid plastik AFO: Fazla spastisitesi olan hastalarda ayak bileğinin tam immobilizasyonu gerektiğinde en yaygın kullanılan tasarımdır. Plastik destek hattı malleolda veya malleol önündedir, tibiotalar ve subtalar eklemde harekete izin vermez. Standart plastik AFO'nun taban düzlemi metatars başlarının ötesine uzanır, fakat parmaklar da spastikse ve fleksiyon pozisyonunda pençeleşiyorsa tam ayak düzlemi olması gerekebilir. İnhibitör ayak düzlemi tasarımları sıklıkla kullanılır. Bunlarda parmaklar ekstansiyona getirilerek tüm ekstremite tonusu azaltılmaya çalışılır. Bu breys tasarımı spastisitesi fazla olan hastalarda, erken ve orta dönem Charcot ekleminde ve ayak ile bileğin post operatif immobilizasyonunda tercih edilir.
Plastik vs metal AFO
konvansiyonel metal ve deri AFO
Plastik AFO'lar hafif olmaları, ayağa daha iyi uymaları, kozmetiği ve ayakkabı ekinin olmaması nedeniyle daha çok tercih edilir. Ancak bazı durumlarda aşırı basınca maruz kalma ve bacak ya da ayakta cilt bütünlüğünün bozulma ihtimali varsa plastik malzemeler uygun olmayabilir. Periferal nöropati ya da periferik sinir hastalığı nedeniyle duyu kusuru olan hastalar metal AFO'ya adaydır. Kompresyon çorapları ile kontrol edilemeyen fluktuasyon veren ödemi olan hastalarda da plastik AFO yerine metal AFO uygun olabilir.
Menteşeli ayak bileği eklemli AFO'lar
1. Dorsifleksiyon, platar fleksiyon, inversiyon, eversiyon paralizileri
Çoğu mekanik ayak bileği eklemi mediolateral instabiliteyi önler. Bunun yanında dorsifleksiyon ve plantar fleksiyonu engelleyerek konrol eder ya da yay mekanizmasıyla yardımcı olur.
plantar fleksiyon stoplu AFO
Plantar fleksiyon kontrolü: Üzenginin üzerinde arkada plantar fleksiyonu engelleyen açılanma vardır; dorsifleksiyona kısıtlama yapmaz. Salınım fazında paralize ayak dorsifleksörleri yerine geçer. Topuk vuruşu sonunda hızlı ayak çarpmasını önler ve yer reaksiyon kuvvetini diz ekleminin arkasında tutar.
Dorsifleksiyon kontrolü: Dorsifleksiyonu kısıtlarken tam plantar fleksiyona izin verir. Parmak ucu kalkışı sırasında paralize gastroknemiusun yerini alır. Ağırlık merkezinin ve yer reaksiyon kuvvetinin metatarsal başlara doğru ilerlemesini sağlar, dizin önünde moment kolu oluşturarak diz ekstansiyon ve stabilitesini iyileştirir.
yer reaksiyonlu ayak bileği ayak ortezi (GRAFO)
klenzak eklemi
Dorsifleksiyon yardımlı yay eklem (Klenzak eklemi): Arka kısma yerleşimli, topuk vuruşunu takiben sıkışan yaylar içerir. Topuk vuruşunda yaylar hafifçe plantar fleksiyona gelerek istenmeyen diz fleksiyonunu önlemeye yardım eder. Salınım fazında yaylar açılarak dorsifleksiyona yardım eder.
Dorsifleksiyon / plantar fleksiyon yardımlı eklem: Önde bulunan yay basma ortasında sıkışır, tekrar açılırken parmak ucu kalkışında ayak plantar fleksiyonuna yardımcı olur.
İki kanallı ayarlanabilir ayak bileği kilitli (BICAAL) eklem: Harekete yardım etmek için sıkıştırılabilen yaylı ön ve arka prizi vardır. Yaylar eklemin yerleşimini değiştirmek için pimlerle değiştirilebilir, böylece istenen engelleyeci özellik kazandırılabilir.
2. Deformitelerin önlenmesi ve düzeltilmesi
3. Yük taşımanın azaltılması
patellar tendon taşımalı ortez
Patellar tendon taşımalı (PTB) ortez: Orta ve distal tibiaya, ayak bileğine ve ayağa yük aktarımını azaltmak için kullanılır. Ör: kalkaneus kırığı iyileşirken, post-op ayak bileği füzyonu, talar kemiğin avasküler nekrozu, talar ya da ayak bileği ekleminin dejeneratif artriti, kalkaneus osteomiyeliti, diyabetik ülserasyon, Charcot eklemi.
Ağırlığı patellar tendon ve tibial etekte destekleyerek metal dikmelerle ayakkabıya aktarır. Charcot eklemi olan hastada ayağın lateral yüzünü rahatlatmak için kullanılır. Fluktuasyon gösteren ödemi olan hastalarda plastik iki kapaklı tasarım ya da baldır korsesi eklenebilir. Ayak bileği hareketi hiç olmadığından ya da çok az olduğundan, daha yumuşak yürüyüş paterni için yastık topuk ya da kavisli taban kullanılabilir.
İskiyal yük taşımalı ortez: Dörtgen kenar ve iskiyal (Thomas) halkası ile femur ya da dizden yükü alır.
patten bottom ortezi
Patten-bottom ortezi: Ayak bileği eklemi olmadan dikmeler direkt olarak ayakkabı distalinde taban pedinde sonlanır ve böylece ayak havada asılı kalır. Bacak boyunu eşitlemek için diğer tarafta ayakkabı yükseltici gereklidir.
Kırık ortezi: Kırık bölgesini stabilize eder. Baştaki ağrı ve ödemin yatışması için geçen istirahat döneminden sonra yük taşıma ve eklem hareketine izin vererek kallus formasyonu oluşmasını destekler. Eklem tutukluğunu en aza indirirken kaynamama (nonunion) gibi komplikasyonları azaltır. Kırık bölgesinde istenmeyen kemik hareketini önlemek için yumuşak dokuların çevresel kompresyonu kullanılabilir.
4. Ambulasyonda enerji tüketimini azaltmak. Ör: spastik diplejili hastalar (CP), alt motor nöron güçsüzlüğü (poliomiyelitis), spastik hemipleji (inme).
Diz - ayak bileği - ayak ortezi (KAFO)
KAFO
AFO'nun diz hareket ve yerleşimini kontrol etmek için proksimale doğru uzatılmış hali gibi düşünülebilir.
polisentrik diz eklemi
1. Genu rekurvatum, genu valgum ve varumu kontrol eder. Serbest hareketli diz eklemleri ile beraber kullanılır. Serbest hareketli diz eklemleri, ya da polisentrik diz eklemleri fleksiyon ve ekstansiyon hareketlerini kısıtlamaz, fakat hiperekstansiyonu engellemek için genelde bir hareket son noktası bulunur. Genu rekurvatumu olan fakat dururken ve yürüme sırasında dizi kontrol etmeye yetecek kuvveti ve kontrolü olan hastalar içindir.
2. Cerrahi sonrası ya da kaynamamış kırıkta iskelet desteği sağlar.
3. Diz fleksiyon kontraktürlerinde kilitli diz eklemleri kullanılır.
Ayarlanabilir diz kilidi:
- Dişli ayarlanabilir diz eklemi dizi istenen fleksiyon açısında kilitlemeye izin verir.
- Tedavi ile iyileşme gösteren diz fleksiyon kontraktürlü bir hastada uygundur.
4. Kilitli diz eklemleri: Dizin bükülmesini önlemek için kullanılır. Dizi kilitlemek için hasta dizini aktif ya da pasif olarak tam ekstansiyona getirebilmelidir. Diz kontraktürü olan hastalarda kullanılamaz (bu durumda ayarlanabilir diz kilidi kullanılır).
düşme kilitli diz eklemi
Düşme halkalı kilitler: Halka ekstansiyondaki eklemin üzerine düşer ve onu kilitler. Yerçekimi etkisiyle ya da hastanın yardımıyla düşecek şekilde tasarlanabilir.
Bar serbestleştirmeli kilit mandalı: Diz tam ekstansiyonda iken devreye girer ancak serbestleştirmesi daha kolaydır. Arkadan tutturulan yarı çember kaldıraç, kaldıracın yukarı çekilmesiyle (manuel olarak ya da bir sandalyeye oturmakla) eklemin kilidini açar. Dezavantajı kaldıraç hantaldır ve bir objeye çarparsa kazara serbestleşebilir.
Trik (trick) diz, kilitliyken yürüyüşü normalleştirmek için 0-25 derece harekete izin verir. Kilit açıldığında serbest fleksiyon sağlar.
posterior ofset diz eklemi
Ofset diz eklemi: Menteşe diz ekleminin posteriorundadır, böylece hastanın ağırlık çizgisi ofset eklemin önüne düşer, düz zeminde erken basma fazında dizi stabilize eder. Salınım fazında fleksiyon serbesttir, kilidi manipüle etmeden oturulabilir. Diz ya da kalça fleksiyon kontraktürü olan, plantar fleksiyonu kısıtlı hastalarda kullanılmamalıdır. Diz istenmeden fleksiyona gelebileceğinden yokuş yukarı hasta dikkatli olmalıdır.
Kalça - diz - ayak bileği - ayak ortezi (HKAFO)
HKAFO
KAFO'nun yukarı kısmına kalça eklemi ve pelvik bant eklenirse HKAFO olur.
Endikasyonları:
1. Kalça fleksiyon / ekstansiyon instabilitesi
2. Kalça adduksiyon / abduksiyon güçsüzlüğü
3. Kalça iç rotasyon / dış rotasyon instabilitesi
Scott-Craig ortezi (Scott-Craig uzun bacak breysi)
Scott Craig ortezi
Paraplejik erişkinlerin ayakta durması ve yürümesi için tasarlanmış bilateral KAFO'dur. L1 ve üzeri seviye komplet paraplejiklere fonksiyonel ve konforlu yürüyüş sağlar.
Gereksiz donanımı kaldırarak yükü azaltır, giyilme ve çıkarılması kolaydır (aşağı uyluk ve baldır bandı yoktur).
Kısımları:
1. Metatars başlarına kadar uzanan tek taban plakası. Metatars başı bölgesine mediolateral stabilizasyon için çapraz bar eklenmiştir.
2. 10 derece dorsifleksiyonda olan ayak bileği eklemi.
3. Anterior rijit tibial bant (patellar tendon bandı)
4. Kurtarma kilitli (bail lock) ofset diz eklemi
5. Proksimal posterior kalça bandı
Scott Craig ortezi ile desteksiz ayakta durmak mümkündür.
Ayak bilekleri ve dizler kilitli iken kalça stabilizasyonu gövdeyi arkaya eğmekle sağlanabilir. Böylece gövdenin ağırlık merkezi kalça eklemi arkasında kalır, ön kalça kapsülü, Y ligamenti gerilir. Erişkinlerde pelvik bantsız KAFO kullanılırken Y ligamenti (iliofemoral ligament, Bigelow ligamenti) genelde kalça-pelvis stabilitesini sağlayabilecek kadar uzun ve stabildir.
Paraplejik hastalar Scott-Craig ortezi ve koltuk değnekleri ya da walker ile swing-to veya swing-through yürüme paterninde ambule olabilir.
Resiprokal yürüme ortezi (RGO)
resiprokal yürüme ortezi
HKAFO'nun spesifik tasarımlarından biri resiprokal yürüme ortezidir. RGO aktif kalça fleksiyonunun korunduğu üst lomber paralizilerde kullanılır.
RGO; ofset diz eklemi, düşme diz kiliti (knee drop locks), posterior plastik AFO, uyluk kısımları, özel kalıplı pelvik kuşak, kalça eklemi, Velcro kayışlı torasik uzantı ve kontrol mekanizmalarıyla bilateral HKAFO'dan oluşur.
Birkaç farklı tasarım mevcuttur: kablo-makara tasarımı (ilk versiyonlar), vites kutu kablosu, tek kablo, çift kablo, izosentrik RGO (son tasarım). İzosentrik RGO'da (IRGO), kablo yerine kalıplı torasik kısmın arka yüzüne eklenmiş bir pelvik bant bulunur.
IRGO'nun avantajları: daha az hantal görünüm (arkadan sarkan kablo yoktur), kablolu RGO'ya göre yürümek enerji açısından daha verimlidir (kablo sürtünmesine bağlı enerji kaybı yoktur).
Bütün RGO'larda kalça eklemleri kablolarla birbirine bağlıdır (IRGO'da pelvik bantla), bu aynı anda bilateral kalça fleksiyonunu önlerken kalça ekstansiyonuna yardımcı olur.
Bir adım başlatıldığında ve bir tarafta kalça fleksiyonu olduğunda, kablo diğer tarafta kalça ekstansiyonunu kolaylaştırır. Böylece resiprokal yürüme paterni oluşur.
Öne adım aktif kalça fleksiyonu, alt abdominal kaslar ve/veya gövde ekstansiyonu ile başarılır.
İki koltuk değneği ve RGO ile paraplejikler dört nokta yürüyüşü yapabilir. Walker da kullanılabilir.
Diz ortezleri
Esnek diz ortezleri
Kauçuk ya da başka bir elastik malzemeden yapılabilir.
Menteşeli metal diz eklemi, patellar ped, gerginliği ayarlamak için kayışlar, diz fleksiyonda iken patella üzerindeki basıncı azaltmak için ön açıklık barındırabilirler.
Fonksiyonları:
- Osteoartrit, minör diz burkulmaları ve hafif ödemli hastalarda konfor sağlamak
- Propriyoseptif geri bildirim / kinestetik hatırlatıcı
- Minimal mekanik destek
- Vücut ısısını tutabilir
- Patellofemoral disfonksiyonda patellayı stabilize eder
Diz ortezleri (KO): Rehabilitatif, fonksiyonel ve profilaktik
Genelde genu rekurvatumu önlemek ve mediolateral stabilite sağlamak için reçete edilirler. Profilaktik KO'lar teorik olarak atletik aktivitelerde diz hasarını önlemek ya da en azından hasar derecesini azaltmak için kullanılır. KO'ların bu amaçla kullanımı tartışmalıdır.
KO'lar spor ve diğer fiziksel aktivitelerde stabil olmayan dizlere fonksiyonel destek sağlamak için kullanılabilir. Cerrahi ya da yaralanma sonrası da bu amaçla kullanılabilir.
Değişik KO tasarımları mevcuttur. Çoğu iki dikey bar, serbest ya da ayarlanabilen diz eklemi, uyluk ve baldır manşonları içerir.
Diz ortezleri kuvvet sistemleri:
Fleksiyonu sınırlamak için: 1) Arka proksimal uylukta öne doğru kuvvet. 2) Dizin ön yüzünden arkaya doğru kuvvet (direkt patella üzerinden ya da patellanın hemen proksimal ve distalinden olan destek kombinasyonu ile). 3) Baldırın arka yüzünden öne doğru kuvvet.
Ekstansiyonu (genu rekurvatumu) sınırlamak için: 1) Diz ekseninin önünde iki bant (biri dizin üstünde diğeri altında). 2) Bir bant diz ekleminin arkasında popliteal fossada. 3) Diz eklemine daha iyi baskı oluşturması için daha uzun dikey barlarla beraber uyluk bandı.
KO örnekleri:
eklemli İsveç diz kafesi
İsveç diz kafesi: Hazır üretim breys. Ligamentöz ya da kapsüler laksiteye bağlı hafif ve orta derece diz hiperekstansiyonu / genu rekurvatumu kontrol eder. Eklemsiz ve eklemli şekilleri vardır. Eklemli versiyon hiperekstansiyonu önler fakat tam fleksiyona izin verir. Üç nokta basınç prensibini kullanır. İki ön şerit, bir arka şerit ve metal çerçeve ile medial ve lateralden pozisyonda tutulur.
Lenox-Hill rotasyon önleyici ortez: Dizin aksiyel rotasyonunu kontrol etmek için tasarlanmıştır. Ek olarak anteroposterior ve mediolateral düzlemler de kontrol altındadır. Diz yaralanmalarının önlenmesi ve yönetiminde kullanılır (ör: ACL yaralanmaları).
ACL füzyonunda post-op kullanılabilecek bir diz ortezi (Lenox-Hill). Bu hafif diz ortezi hiperekstansiyonu önler ve mediolateral stabilite sağlar. Propriyoseptif geribildirim de sağlayabilir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder