14 Haziran 2014 Cumartesi

Büyüme ve Gelişme

Gelişme organ ve sistemlerin olgunlaşması, fiziksel, entellektüel, sosyal becerilerin, yaratıcı ifade kapasitesinin, strese daha kolay uyum sağlayabilme ve sorumluluk üstlenebilme yeteneklerinin kazanılmasıdır. Büyüme ise boyuttaki artışı ifade eder.
Boy
Doğumdaki boy uzunluğu 4 yaşında yaklaşık iki katına, 13 yaşında üç katına ulaşır.
Çocuklar ortalama olarak hayatlarının birinci yılında 25 cm, ikinci yılında 12.5 cm, üçüncü yılında 7.5-10 cm ve daha sonra puberteye kadar yılda 5-7.5 cm uzarlar.
Ağırlık
Ortalama doğum ağırlığı 3300 gramdır. Hayatın ilk birkaç gününde doğum ağırlığının %10 kadarı kaybedilir. Vücut ağırlığı 4-5 ay civarında doğum ağırlığının iki katına ulaşır. İlk yılın sonunda üç katı olur. İkinci yılın sonunda doğum ağırlığının dört katı olur. 2-9 yaşlar arasında yıllık ağırlık artışı ortalama 2.25 kg'dır.
Baş
Doğumda baş, toplam matür boyutunun 2/3 ya da 3/4'ü kadar büyüktür. Doğumda vücudun geri kalanı ise erişkin boyutunun ancak 1/4'üdür. Doğumda genelde altı fontanel bulunur (ön, arka, iki sfenoid, iki mastoid). Ön fontanel normalde 10-14 aylar arasında kapanır. Fakat 3. ay gibi erken bir tarihte kapanabileceği gibi 18. aya kadar açık da kalabilir. Arka fontanel genelde 4. ayda kapanır, fakat bazı çocuklarda doğumda bile palpe edilemeyebilir. Kraniyal sütürler çocukluğun geç dönemine kadar tamamen ossifiye olmaz.
Ossifikasyon merkezleri
Zamanında doğmuş ortalama bebekte beş ossifikasyon merkezi bulunur: Femur distal ucu, tibia proksimal ucu, kalkaneus, talus ve küboid. İn utero kalsifikasyon ilk olarak klavikulada, beşinci fetal haftada başlar.
İnfantil refleks gelişimi
Yenidoğan ve infantlarda, immatür merkezi sinir sistemine bağlı olarak, motor davranışlar ilkel reflekslerin etkisi altındadır. Hayatın ilk 6-8 ayında merkezi sinir sistemi olgunlaştıkça bu refleksler baskılanır. Eş zamanlı olarak daha sofistike postüral cevaplar 2-14. aylarda ortaya çıkar ve istemli motor davranışlarla beraber var olurlar. Baskın ve devam eden ilkel refleksler anormal nörolojik matürasyonun ilk belirtilerindendir.
Moro refleksi: Ani boyun ekstansiyonu stimüle eder. Omuz abduksiyonu, dirsek ve parmak ekstansiyonunu takiben omuz adduksiyonu ve dirsek fleksiyonu şeklinde yanıt oluşur. 4-6. ayda kaybolur.
Arama refleksi: Ağız etrafına dokunma ile stimüle olur. Baş ve ağız stimulus tarafına yönelir. 4 ayda kaybolur.
Asimetrik tonik refleks: Başı bir tarafa çevirme ile stimüle olur. Yüzün döndüğü tarafta kol ve bacakta ekstansiyon, aksi tarafta fleksiyon olur. 6-7. aylarda kaybolur.
Simetrik tonik refleks: Boyun fleksiyonu ve ekstansiyonu ile stimüle olur. Kollarda fleksiyon, bacaklarda ekstansiyon; kollarda ekstansiyon, bacaklarda fleksiyon şeklinde yanıt oluşur. 6-7. aylarda kaybolur.
Palmar yakalama refleksi: Avuç içine dokunma ile stimüle olur. Tüm parmaklarda fleksiyon olur. 5-6. aylarda kaybolur.
Fizyolojik postüral refleksler
Başı kaldırma: Uyarı: Görsel ve vestibüler. Cevap: Yüz ve başı vertikal, ağzı horizontal pozisyonlar. Ortaya çıkış zamanı: Yüzüstünde 2. ayda, sırtüstünde 3-4. aylarda. Klinik önemi: Merkezi sinir sistemi immatüritesinde gecikir ya da görülmez (tüm postüral refleksler için geçerlidir).
Başı ve gövdeyi kaldırma: Uyarı: Taktil, vestibüler, propriyoseptif. Cevap: Vücut kısımlarını yerçekimi ve birbirine göre anatomik pozisyona yerleştirir. Ortaya çıkış zamanı: 4-6 ay.
Koruyucu ekstansör tonus ve paraşüt reaksiyonları: Uyarı: Otururken veya ayaktayken yerçekimi merkezinin destek yüzeyinin dışına çıkması. Cevap: Düşmeyi önlemek için yer değiştirme yönüne doğru lateral ekstremitenin ekstansiyon ve abduksiyonu. Ortaya çıkış zamanı: Otururken öne, 5-7 ay, laterale 6-8 ay, arkaya 7-8 ay, ayakta 12-14 ay.
Denge ve eğilme reaksiyonları: Uyarı: Ağırlık merkezinin yer değiştirmesi. Cevap: Maksimum denge için gövde tonus ve postürünün ayarlanması. Ortaya çıkış zamanı: Oturma, 6-8 ay, ayakta 12-14 ay.
Çocukta gelişim evreleri
Gelişim evreleri fonksiyonun dört farklı kısmında gruplanabilir:
1. Kaba motor hareketler (KM)
2. İnce motor, adaptif hareketler (İM)
3. Dil becerileri (D)
4. Kişisel-sosyal davranışlar (S)
Yenidoğan:
KM: Fleksör tonus predominanttır. Yüzüstüyken başını yana çevirir. Otomatik refleks yürüme. Oturtmak için tutulduğunda yuvarlak/kavisli omurga.
İM: Elleri yumruk yapar. Yakalama refleksi vardır. Duruma bağlı olarak parlak cisme fikse olup takip eder.
S: Alışkanlık ve bazı kontrol durumları.
D: Ağlar. Duruma bağlı olarak sessizleşir. Başını sese ya da çıngırağa çevirir.
Bilişsel (B): Sensorimotor 0-24 ay. Refleks evre.
Emosyonel (E): Temel güvenme vs güvenmeme (ilk yıl). Normal simbiyotik faz - kendisini ve anneyi ayırt etmez.
4. ay
KM: Baş orta hatta. Oturtulduğunda başını tutar. Yüzüstü iken başı 90 derece kaldırır, gövdeyi de hafifçe kaldırır. Sırtüstüne döner.
İM: Eller çoğunlukla açıktır. Orta hatta elleriyle oynar. Kaba palmar yakalama.
S: Şişeyi tanır.
D: Sese ve çıngırağa sürekli döner. Güler, ciyaklar. Konuşmaya reaksiyon gösterir. Cıklar, baloncuklara üfler.
B: Sirküler reaksiyon, hareketin ilginç bir sonuca yol açması, hareketin tekrarını motive eder.
E: Kucak bebeği, temel güven duygusu geliştirir.
7. ay
KM: Oturabilir, kolları üzerinde eğilebilir. Yüzüstüne dönebilir. Bütün yükünü taşır, dik tutulduğunda sıçrar. Servikal lordoz.
İM: Orta derece kavrama. Küpü bir elinden diğerine aktarır. Nesnelere vurur.
S: Tanıdık kişiyi yabancıdan ayırt eder. Şişeyi tutar. Düşen nesneyi arar. Ayna görüntüsüne konuşur.
D: Tek kelime ve iki ünsüz bir ünlü kombinasyonlarını kullanır.
E: 5 aylıkken kendisini ve annesini ayırt etmeye, bireyselleşmeye başlar. Merkezi bir insana ait olma hissi.
10. ay
KM: Emekler. Otururken döner. Anlık olarak ayakta durur, tutunarak ilerler. Hafif kavisli bacaklar. Artmış lomber lordoz, akut lumbosakral açılanma.
İM: Kıskaç kavrama, matür başparmak-işaret parmağı kavrama. İki elinde tuttuğu küpleri birbirine vurur.
S: Ce oynar. Parmakla yeme. Dairesel hareketle çiğner.
D: İlgi için bağırır. Konuşma seslerini taklit eder. Bay bay yapar. Anne ve baba sözcüklerini anlamlı kullanır. "Hayır" ile davranışı inhibe eder.
B: Görüş alanından saklanan nesneyi bulur.
E: Ayrılma fazını yaşar bireyselleşme, ayrılığı taklit eder.
14. ay
KM: Tek başına yürür, kollar yüksek ya da orta korumadadır. Geniş tabanlı yürüyüş, aşırı diz ve kalça fleksiyonu. Tam ayak taban teması. Diz ve ayaklarda hafif valgus. Pelvik tilt ve rotasyon.
İM: İki küpü kule yapar. Rastgele karalar. Kalemi avuç içinde boyunca tutar. Nesneleri fırlatır.
S: Aşırı pornasyonda ve dökerek kaşık kullanır. Elbiseyi çıkarır.
D: Tek kelimeler kullanır. Basit emirleri anlar.
B: Yeni sonuçlara yol açan olası davranışları ayırt eder, örneğin üzerinde oyuncak bulunan kilimi çeker.
E: Uzlaşma fazı - bireyleşme, anneye karşı duygu karmaşası (ambivalans). Otonomi vs utanç ve şüphe evresi. Kas ve sfinkter kontrolünden memnun olur.
18. ay
KM: Kollar yürürken aşağıda.  Matür destek yüzeyi ve topuk basışı. Kendi kendine sandalyeye oturur. Geri geri yürür.
İM: Dominant el ortaya çıkar. Kaba bırakma. Kalemin arka ucunu avucunda tutar. Şişeden nesneleri spontan olarak döker.
S: Ev işlerini taklit eder. Oyuncağa sarılır, onu taşır. Bardaktan düzgünce içer.
D: Söylenen vücut kısmını işaret eder. Bir resmi ayırt eder. "Hayır" der. Özel kelimeler.
B: İçgörü yeteneği; problemleri el yordamıyla değil mental kombinasyonlarla çözer.
2 yaş
KM: Koşmaya başlar. Merdivenleri tek başına iner ve çıkar. Zeminde her iki ayağı ile sıçrar.
İM: El dominantlığı yaygındır. 8 küplü kule yapar. Küpleri yatay olarak düzenler. Vertikal düzlemde taklit yapar. Kalem gövdesini başparmak ve diğer parmaklar arasında tutar. Kol ve bilek hareketi ile çizim yapar.
S: Elbise giyer. Kaşığı iyi kullanır. Kapıyı açmak için kapı kolunu çevirir. Oyuncak bebeği şişe ya da kaşıkla besler. Tuvalet eğitimi genelde başlar.
D: 2 kelimeli ifadeler yaygındır. Fiil kullanır. İsimle seslenir. Ben, benim der. Basit emirleri takip eder.
B: Preoperasyonel periyot - 2-7 yaşlar. Ortamda bulunmayan bir nesneyi veya olayı hatırlayabilir. Nesne devamlılığı (object permenance) tamamlanmıştır. Sembolleri anlar.
3 yaş
KM: İyi koşar. Üç tekerlekli bisikletin pedallarını çevirir. Geniş sıçrama. Ayaklarını değiştirerek merdiven çıkar.
İM: 3 küplü köprü yapar. Çemberi kopya eder. Kolun ön-arka hareketi ile yukarıdan aşağı nesneleri fırlatır. Kollarını iki yana açarak yakalar.
S: Çoğu çocuk gece ve gündüz tuvalet eğitimini kazanmıştır. Sürahiden su döker. Düğmeleri açar. Ellerini ve yüzünü yıkar. Karşılıklı oynar. Sıra alabilir. Mantıkla anlaşılabilir.
D: 3 kelimeli cümleler yaygındır. Gelecek zaman kipi kullanır. Kim, ne, neredeyi sorar. Prepozisyonel (edatsı) emirleri izler. Tam ismini söyler. Kekeleyebilir. Kendi cinsiyetini fark eder. 3 rengi tanır.
B: Preoperasyonel periyot devam eder. Sembolik, sıralı oyunlar oynayabilir. Grafik resimler çizebilir. Bir olayı sözle anlatabilir.
E: Girişim vs suçluluk evresi 3-5 yaş. Genital seksüalite konusu ile yüzleşir.
4 yaş
KM: Ayaklarını değiştirerek merdiven iner. Tek ayak üstünde zıplar. Ayak kemeri gelişir. Dönmeden sırt üstünden oturur konuma gelebilir.
İM: Kalemi erişkinler gibi parmak ve bilek hareketleriyle kullanır. Çarpıyı kopyalar. Bir kişiyi kurbağa benzeri kafa, kol ve bacakları ile çizer. Aşağıdan fırlatır. Makasla keser.
S: Kooperatif oyun - paylaşma ve etkileşim. Hayal gücü, yalandan inanma içeren oyunlar. Gözetim altında giyinir ve soyunur, giysilerin ön ve arkasını ayırt eder, düğmeler. Ev dışında basit getir götür işleri yapar.
D: Tecrübe ile bağlantı kurar. Neden, ne zaman, nasılı sorar. Geçmiş zamanı, sıfatları ve zarfları kullanır. Zıt ilişkileri bilir. Dörde kadar tekrar eder.
5 yaş
KM: Seker, parmak ucuna basarak sessizce yürür. Her bir ayağının üzerinde 10 saniye dengede durur.
İM: El dominansı beklenir. Baş, gövde, kol ve bacakları olan adam çizimi yapar. Diyagonal kol ve vücut rotasyonu hareketi ile fırlatır. Eli ile yakalar.
S: Yaratıcı oyun. Yarışmalı takım oyunu. Yiyeceğe saplamak için çatalı kullanır. Dişlerini fırçalar. Tuvalette bağımsızdır. Ayakkabı bağları dışında gözetimsiz giyinir.
D: Akıcı konuşur. Bazı seslerin yanlış söylenmesi devam edebilir. İsim, yaş, adres verebilir. Somut isimleri tanımlayabilir, kullanabilir, sınıflayabilir. 3 parçalı emirleri yerine getirebilir. 10'a kadar sayar.
E: Beceri vs aşağılık duygusu evresi; 5 yaş-adölesan. Araçlar dünyasının inorganik yasalarına kendini uyarlar.
6 yaş
KM: Bisiklet sürer, paten kayar.
İM: Alfabeyi yazar, harfleri ters yazması bu dönemde normaldir. Topu yakalayıp fırlatması olgunlaşmıştır.
S: Öğretmen önemli bir otoritedir. Çatalı düzgün kullanır. Bıçağı yaymada kullanır. Masa oyunları oynar.
D: Gramerin inceliklerini gösterir. Telaffuzu düzgündür.
E: Beceri vs aşağılık duygusu evresi devam eder.
7 yaş
KM: Becerilerini geliştirmeye devam eder.
S: Çatal ve bıçakla yer. Saçını tarar. Kendine çeki düzen vermede sorumludur.
B: Somut operasyonel düşünce periyodu - 7 yaşından adölesanlığa. Mantıklı düşünme yetisi vardır.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder