16 Mayıs 2018 Çarşamba

Kanser Rehabilitasyonu (I)

Rehabilitasyon Hedefleri
Kanserli hastalardaki genel rehabilitasyon hedefleri, diğer hastalıklara bağlı engelliliğe yönelik genel hedeflere benzerdir.
Kanserli hastada rehabilitasyon, engelliliğin ortaya çıkması beklenmeden, öngörülen sorunlara yönelik başlanmalıdır. Kanser öyküsü olan hastaların 5 yıllık sağ kalım oranları artmaktadır. Bu kişiler hayat kalitelerini etkileyen ciddi fiziksel ve psikolojik problemlerle karşılaşır. Hastalıkların farklı evrelerine göre yapılacak değerlendirmelerle rehabilitasyon hedefleri belirlenir.
  • Önleyici rehabilitasyon terapisinde hedef, küre ulaşmış ya da remisyondaki hastalarda maksimum fonksiyonu elde etmektir.
  • Destekleyici rehabilitasyon terapisinde kanseri ilerleyen hastalarda adaptif kendine bakım araçlarını sağlamak gibi yöntemlerle hastanın fonksiyonel becerilerindeki azalma durdurulmaya ya da yavaşlatılmaya çalışılır. Eklem hareket egzersizleri ve yatak içi mobilizasyon öğretilerek immobilitenin yan etkileri önlenir.
  • Palyatif rehabilitasyon terapisinde hedef, hastalığın son evresinde konfor ve fonksiyonun devamlılığını sağlamaktır.
  • Retrospektif analiz ve gözlem sonucu kanser hastalarının yarısından fazlasında fiziksel tıp ve rehabilitasyonun alanına giren sorunlar tespit edilmiştir. Hemen her tümör tipinde fiziksel tıpla alakalı sorunlar görülebilir.
    • Santral sinir sistemi (SSS), meme, akciğer, baş ve boyun tümörlerinde fiziksel tıpla ilgili sorunlar %70'den sık ortaya çıkar.
    • Onkolojik tedavi ekibine fizik tedavinin entegre edilmesiyle rehabilitatif bakımdaki boşluk doldurulabilir.
  • Kanser rehabilitasyonunun etkinliği ile alakalı literatür azdır. Bazı çalışmalara göre metastaz veya kanser tipinden bağımsız olarak yatarak rehabilitasyon bu hastalarda anlamlı fonksiyonel kazanımlar sağlar.
Epidemiyoloji
  • ABD'de her yıl 1,66 milyon yeni vaka öngörülmektedir. Bazal ve skuamöz hücreli cilt karsinomları ile mesane dışı karsinoma in situ'lar bu sayıya dahil değildir.
  • Amerikan Kanser Enstitüsü ABD'de kanseri ya da kanser öyküsü olan 10,5 milyon kişi olduğunu tahmin etmektedir.
  • 2002 ile 2008 arasında tanı konulmuş tüm kanserler için 5 yıllık sağ kalım %68'dir. 30 yıl önce ise bu oran yaklaşık %50'ydi.
  • Kanser hastalarında 15 haftalık multidisipliner rehabilitasyon programının kısa ve uzun dönemde sağlıkla ilişkili hayat kalitesinde yararlı olduğu görülmüştür.
  • 805 hastanın incelendiği bir araştırmada kanserli hastalarda en sık karşılaşılan rehabilitasyon problemleri:
    • Genel kuvvetsizlik %35
    • Günlük yaşam aktivitelerinde bozulma %30
    • Ağrı %30
    • Yürüme güçlüğü %25
  • Konuşma, yutma, solunum, nörolojik sistem bozuklukları, cilt problemleri, beslenme yetersizliği, lenfödem, iskelet bozukluğu, psikolojik bozukluklar karşılaşılan diğer sorunlardır.
İmmobilite ile ilişkili sorunlar
Uzun hastalık, tedavi ve iyileşme sürelerine ikincil gelişen komplikasyonlardır. İmmobilite şu durumlar için risk oluşturur:
  • Kas atrofisi
  • Dayanıklılıkta azalma
  • Eklem kontraktürleri
  • Ortostotik intolerans
  • Protein kaybı
  • Derin ven trombozu
  • Pulmoner emboli
  • Bozulmuş glukoz toleransı
  • Basınç ülserleri
  • İşeme güçlüğü
  • Konstipasyon
  • Tuzak nöropatiler
  • Uyku bozuklukları
  • Depresyon
  • Disfaji
  • Hiperkalsemi
Rehabilitasyon uygulamaları
  • Geleneksel rehabilitasyon uygulamaları hastaların bağımsızlığını korumasına ve hastanede uzun yatışa bağlı immobilite ile ilişkili komplikasyonlardan kaçınılmasına yardım eder.
  • Fonksiyonel mobilite, günlük yaşam aktivitelerinin maksimizasyonu ve yatak istirahatinin etkilerini önlemeye yönelik rehabilitasyon uygulamaları yapılır.
  • Hastalar elastik bantla güçlendirme egzersizi veya yatakta yerçekimine karşı hafif dirençli egzersizler yapabilir.
  • Yatak içi hareket ve yastık yardımıyla sık pozisyon değişimi eklem kontraktürü ve cilt bütünlüğünün bozulmasını engellemek için yapılır.
  • Havalı yatak kullanımı açısından çelişkili görüşler mevcuttur. Sık kullanılsa da bası yaralarını önlemede sık pozisyon değişiminin yerini tutmaz.
  • Üst ve alt ekstremite için aktif EHA egzersizleri mümkün olan her durumda uygulanır.
  • Ortostatik hipotansiyonu olan hastalarda tilt table ile yük taşıma ve kademeli dik pozisyonlama yapılabilir.
  • Araç kullanımı, transferler, denge, EHA, yatak mobilitesi, günlük yaşam aktiviteleri ve ambulasyonda maksimum bağımsızlık, hasta ve aile eğitimi için fizik tedavi ve iş uğraşı tedavisi değerlendirmeleri yapılır.
  • Yutma bozuklukları açısından dikkatli olunmalıdır.
    • Yutma bozuklukları kanserli hastalarda çeşitli nedenlerle ortaya çıkabilir.
    • Bilişsel bozukluk, SSS tutulumu, radyasyon tedavisi, yatak istirahatine bağlı genel durum bozukluğu yutma güçlüğüne neden olabilir.
  • Aspirasyondan şüphelenildiğinde disfaji değerlendirmesi yapılır. Videofloroskopik yutma çalışması (VFSS) gerekebilir. Eğer sessiz aspirasyondan şüpheleniliyorsa VFSS gerekir.
    • Yeterli beslenmenin sağlanabilmesi için kalori hesabı yapılmalıdır. Bazı hastalarda uzun dönemli beslenme yönetimi için gastrostomi gerekebilir.
  • Ekstremite ve omurgalara metastatik yayılım açısından dikkatli olunmalıdır.
    • Kemik ağrısı veya rahatsızlık şikayetleri rehabilitasyon programı başlanmadan önce araştırılmalıdır.
    • Tümör tutulumu olasılığı olan ekstremitelere, araştırmalar tamamlanana kadar yük verilmemeli ve EHA egzersizlerine ara verilmelidir.
  • Hastaya özel kardiyak ve pulmoner önlemler, rehabilitasyon programı ile beraber alınmalıdır.
Kaynak:

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder