14 Mayıs 2018 Pazartesi

Kardiyak Rehabilitasyon (III)

New York Kalp Topluluğu (NYHA) Kardiyak Fonksiyonel Sınıflaması
NYHA Sınıf I
  • Kişinin kalp hastalığı fiziksel aktivitelerini etkilememektedir. Sıradan fiziksel aktivite uygunsuz yorgunluk, çarpıntı, dispne veya göğüs ağrısına yol açmaz.
  • Spesifik aktivite ölçeği
    • Hastalar 7 MET ve üzeri aktiviteleri tamamlayabilir.
      • 12 kg'ı 8 basamak taşıyabilir.
      • 40 kg yük taşıyabilir.
      • Bahçe işi yapabilir (kar-toprak küremek)
      • Rekreasyonel aktiviteler yapabilir (kayak, basketbol, squash, hentbol, 7 km/h jogging
NYHA Sınıf II
  • Hastanın kalp hastalığı fiziksel aktivitede hafif kısıtlılığa yol açar. İstirahatte rahattır. Sıradan fiziksel aktivite yorgunluk, çarpıntı, dispne veya anjinaya yol açar.
  • Spesifik aktivite ölçeği
    • Hastalar 5 MET ve üzeri aktiviteleri yapabilir ancak 7 MET ve üzeri aktiviteleri tam olarak yapamaz.
      • Ara vermeden cinsel ilişkiyi tamamlamak
      • Bahçe işi, tırmık, otları ayıklamak
      • Paten, düz zeminde 6 km/s yürümek
NYHA Sınıf III
  • Hastanın kalp hastalığı fiziksel aktivitede belirgin kısıtlanmaya yol açar. İstirahatte rahattır. Sıradan fiziksel aktiviteden daha azı yorgunluk, çarpıntı, dispne, anjinaya yol açar.
  • Spesifik aktivite ölçeği
    • 2 MET'den fazla 5 MET'den az aktiviteleri tam olarak yapabilirler.
      • Ara vermeden duş almak
      • Soyunmak ve yatağı yapmak
      • Pencere silmek
      • 4 km/s hızda yürümek
      • Ara vermeden giyinmek
NYHA Sınıf IV
  • Kalp hastalığı kişinin herhangi bir fiziksel aktiviteyi rahatsızlık duymadan yapabilmesine engel olur. Kalp yetmezliği ve anjina bulguları istirahatte bile olabilir. Herhangi bir fiziksel aktivite yapıldığında rahatsızlık artar.
  • Spesifik aktivite ölçeği
    • Hastalar 2 MET veya daha fazla iş gerektiren aktiviteleri, sınıf 1-III aktivitelerini yapamaz.


Kardiyak Hastalar için Egzersiz Reçeteleri
Egzersiz reçeteleme
  • Kalp hastaları için egzersiz reçetelerinde egzersizin tipi, yoğunluğu, süresi ve sıklığı belirtilmelidir.
Egzersiz tipleri
  • Kardiyovasküler kondüsyon egzersizleri izotonik, ritmik ve aerobik olmalı, büyük kas grupları kullanılmalı ve izometrik bileşeni fazla olmamalıdır.
  • Egzersiz seansları aerobik aktivite ile birleştirilmelidir. Örneğin yürüme/jogging, sabit bisiklet veya su içi egzersizler. Seanslarda ısınma ve soğuma dönemleri de olmalıdır. Aerobik aktiviteye ek olarak kişiye göre hafif ağırlıklarla dirençli egzersizler eklenebilir.
  • Düşük riskli hastalarda dirençli egzersizler kuvveti ve kardiyovasküler dayanıklılığı arttırmada etkili ve güvenli bir yoldur. Cerrahi ve MI hastaları dirençli egzersizlere başlamadan önce 3-6 hafta beklemelidir.
  • Şu tanı gruplarındaki hastalarda dirençli egzersizlerden kaçınılmalıdır:
    • Konjestif kalp yetmezliği
    • Kontrolsüz aritmiler
    • Ağır vasküler hastalık
    • Kontrolsüz hipertansiyon
    • Sistolik kan basıncı > 160mmHg veya diastolik kan basıncı > 100 mmHg
    • Aerobik kapasite < 5 MET
  • Hem tip I hem tip II kas liflerinin aerobik kapasitesi egzersiz sonrası artar. Tip I liflerin aerobik kapasitesi egzersiz öncesindeki gibi, tip II liflerden yaklaşık 5 kat fazladır.
Egzersiz yoğunluğu
  • Egzersiz yoğunluğu genelde egzersiz testinde elde edilen maksimum kapasitenin (O2 tüketimi, kalp hızı iş yükü veya yorgunluk derecesi) yüzdesi olarak ifade edilir.
O2 tüketimi
  • Kondüsyonlu olmayan kardiyak hasta için max VO2'nin %40-50'si civarındaki egzersiz bile fayda sağlayabilir.
Hedef kalp hızı
  • Egzersiz yoğunluğu hastanın hedef kalp hızına göre belirlenir. Hedef kalp hızını belirlemede üç ana yöntem vardır:
    • Klirens kalp hızı yöntemi
    • Yaşa bağlı tahmin yöntemi
    • Karvonen yöntemi
  • Hedef kalp hızı maksimum kalp hızının %70-85'i aralığında tanımlanır.
    • 0,70 x maksimum kalp hızı = hedef kalp hızı aralığının başlangıcı
    • 0,85 x maksimum kalp hızı = hedef kalp hızı aralığının sonu
  • Not: Klirens kalp hızı stres testinde elde edilen klinik maksimum kalp hızıdır.
    • Klirens kalp hızı yöntemi: Kardiyak hasta için maksimum kalp hızı, egzersiz stres testinde elde edilen maksimum kalp hızına dayanır. Bunun %70'i hedef kalp hızı aralığının başlangıcını oluşturur.
    • Yaşa bağlı tahmin yöntemi: Sağlıklı kişiler için bu yöntem kullanılabilir.
      • 220-yaş = Maksimum kalp hızı
      • Tahmini maksimum kalp hızının %70 ile %85'i aralığında hedef belirlenir.
      • Gerçek egzersiz yoğunluğundan az veya fazla hesaplama riski vardır.
      • Kalp hastalığı olan kişilerin egzersize bağlı kardiyovasküler komplikasyonlar geçirmesi riskini taşır.
    • Karvonen yöntemi: Kişinin istirahat kalp hızını sıfır yoğunluk kabul eder ve potansiyel kalp hızı artışını kullanır.
      • Hedef kalp hızı = 0,70 - 0,85 (maksimum kalp hızı - istirahat kalp hızı) + istirahat kalp hızı
      • Kronik beta blokör kullananlarda veya anormal yüksek istirahat kalp hızı olanlarda yararlıdır.
      • Örnek: Maksimum kalp hızı 160 olan 60 yaşında hastanın istirahat kalp hızı 60 atım/dakika'dır.
        • Yaşa bağlı tahmin yöntemi:
          • Hedef kalp hızı = 0,70 (220-yaş) ila 0,85 (220-yaş)
          • Hedef kalp hızı = (220-60) x 0,70 ila (220-60) x 0,85
          • Böylece hedef kalp hızı = 112 ila 136 atım/dakika
        • Karvonen yöntemi: Hedef kalp hızı = 0,7 ila 0,85 (maksimum kalp hızı - istirahat kalp hızı) + istirahat kalp hızı
          • (160-60) x 0,7 + 60 = 130 atım/dakika alt sınır
          • (160-60) x 0,85 + 60 = 145 atım/dakika üst sınır. Böylece hedef kalp hızı 130-145 atım/dakika
Efor algı dereceleri
  • Borg Efor Algı Derecesi: 6'da 20'ye kadar derecelendirilmiş çizgisel bir ölçektir. Fiziksel eforun geçerli bir belirtecidir ve kalp hızı, ventriküler O2 tüketimi, laktat düzeyleri ile koreledir. Egzersiz testine göre sakıncalı olmayan hastalarda düzey 13'e (zor) kadar ilerlenebilir.

    • Amerikan Kalp Birliği beta-blokör almayan hastalarda düşük düzey test için kalp hızı limitini 130-140 atım/dakika veya Borg derecesine göre 13-15 olarak önermiştir.
  • Konuşma testi: Egzersiz düzeyini ölçmek için subjektif bir ölçüttür. Hasta yeterli egzersiz etkisi için fazlaca nefes darlığı çekmeden bir konuşmayı sürdürebilecek yoğunlukta çalışmalıdır.
  • Hasta derecelendirme ölçekleri
    • Anjina
      • 0 - Anjina yok
      • 1 - Hafif, belli belirsiz
      • 2 - Orta, can sıkıcı
      • 3 - Ağır, çok rahatsız edici
      • 4 - Şimdiye dek hissedilen en kötü ağrı
    • Dispne
      • 0 - Dispne yok
      • 1 - Hafif, fark edilir derecede
      • 2 - Hafif, biraz zorluyor
      • 3 - Orda zorluk, fakat devam edebilir
      • 4 - Aşırı zor, devam edemez
    • Aralıklı klaudikasyon
      • 0 - Klaudikasyo ağrısı yok
      • 1 - Başlangıç, minimal ağrı
      • 2 - Orta, can sıkıcı ölçüde ağrı
      • 3 - Yoğun ağrı
      • 4 - Maksimum ağrı, devam edemez
Egzersizin Süresi ve Sıklığı
Sağlıklı bireyler
  • Amerikan Spor Tıbbı Derneği (ACSM), kapsamlı fiziksel fitnessı sürdürebilmek için sağlıklı erişkinlere şu aktiviteleri önermektedir:
    • Haftada beş ya da daha çok gün 30 dk veya daha fazla süre orta yoğunlukta kardiyovasküler egzersiz
    • Haftada 500-1000 MET dakikaya ulaşacak ölçüde, 5 ya da daha çok gün 20 dk ya da daha fazla şiddetli veya orta şiddetle kombine kardiyovasküler egzersiz
    • Denge, çeviklik ve koordinasyon dahil haftada 2-3 gün dirençli ve nöromusküler egzersizler. Erişkinler önerilenden daha az egzersiz yapsalar bile fayda görebilir.
  • Efor algı ölçekleri hem kardiyovasküler hem de dirençli egzersizleri modifiye etmede kullanılabilir.
    • Mevcut veriler kardiyovasküler egzersizi daha çok desteklemektedir.
    • Egzersiz reçetesinin esas yöntemi olarak kullanımını destekleyen kanıtlar yetersizdir.
    • Borg ölçeği yaygın olarak kullanılır ve diğer kardiyovasküler yoğunluk ölçütleri ile (%VO2 max, %kalp hızı max) orta ila kuvvetli oranda korelasyon göstermektedir.
  • Süre kişinin fitness düzeyi ve egzersizin yoğunluğuna bağlı değişir.
  • Genelde kondüsyonlu kişide maksimum kalp hızının %70'inde 20-30 dk egzersiz süresi önerilir.
  • Kötü kondüsyonlu kişide günlük 3-5 dk egzersiz bile iyileşme sağlayabilir. Daha yüksek yoğunlukta egzersiz yapmayı tercih eden bireylerde egzersiz süresi 10-15 dk'ya azaltılabilir.
Egzersiz seansının yapısı
  • Öncesinde ısınma, sonrasında soğuma fazı olmalıdır.
  • Isınma fazı genel olarak uygulanan egzersizin düşük yoğunluktaki halidir, kademeli olarak istenen yoğunluğa arttırılır.
  • Soğuma fazında egzersiz yoğunluğunun kademeli azaltılması kanın ekstremitelerden diğer dokulara yeniden dağılımına izin verir. Böylece venöz dönüşte ani azalmanın, buna bağlı egzersiz sonrası hipotansiyon ve senkopun önüne geçilir.
Yaşa göre tahmini maksimum kalp hızı
Üstteki çizgi yaşa göre maksimum ulaşılabilir kalp hızı. Taralı alan yaşa göre maksimum kalp hızının %70-80 aralığı
Kaynak:

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder