23 Mayıs 2018 Çarşamba

Palyatif Bakım

Palyatif Bakımda Rehabilitasyonun Yeri
  • Palyatif bakımın amacı ağır hastalıkla karşı karşıya olan kişi ve ailelerde semptomların hafifletilmesi, ağrının önlenmesi ve azaltılması yoluyla yaşam kalitesini arttırmaktır.
  • Hastanın mobilite, bağımsızlık, yaşam kalitesi ile alakalı sorunları belirlenerek çözülmeye çalışılır.
  • Bakım verene bağımlılık, ilerleyici halsizlik, kontrol edilemeyen ağrı, izolasyonla ilişkili düşünceler ve otonominin kaybı en üzücü sorunları oluşturmaktadır.
  • Yaşam kalitesi fiziksel kuvvet, yatarak geçen zaman ve kişinin istediklerini yapabilme yeteneği ile yakından ilişkilidir.
  • Kanser rehabilitasyonu dört kategoriye bölünebilir: koruyucu, canlandırıcı, destekleyici ve palyatif.
  • İlerlemiş hastalığı olanlarda yorgunluk, ağrı ve genel kuvvetsizlik en sık bildirilen şikayetlerdir.
Hastalığın çeşitli fazlarında rehabilitasyonun muhtemel katkıları
Tedavi
  • Tedavinin fonksiyon üzerine etkilerinin değerlendirilmesi
  • Egzersiz, ödem yönetimi ve aktivite artışı yöntemlerinin fonksiyonların korunumu açısından entegre edilmesi
  • Sıcak, soğuk, TENS gibi modalitelerle ağrı yönetimi
Tedavi sonrası
  • Günlük rutinin geri kazanımı ve sağlıklı yaşam tarzı için program hazırlanması
  • Hastanın kendini takip edebilmesi için eğitimi
  • Egzersiz, ödem yönetimi ve mobilite için idame programı
Rekürrens
  • Hasta ve ailesini mobilite egzersizleri, uygun vücut mekaniği ve yardımcı cihazlarla ilgili eğitmek
Hayatın son dönemi
  • İlaç dışı ağrı yönetimi ve semptom kontrolü
  • Bağımsızlığın devamı ve hayat kalitesi
Kanser rehabilitasyonunun sınıflanması
Önleyici rehabilitasyon
  • Kanser tanısı ile başlar. Herhangi bir fonksiyon bozukluğu olmayabilir.
  • Radyoterapi, cerrahi veya kemoterapiden önce ya da hemen sonra yapılır.
  • Amacı bozuklukları oluşmadan önlemektir.
  • Hastaların mevcut fonksiyon ve becerileri ile maksimum iyileşmeyi hedefler.
Canlandırıcı (restoratif) rehabilitasyon
  • Kanseri ilerleyen veya fonksiyon ve becerileri gerileyen hastalarda kendine bakım ve mobiliteyi etkili yöntemlerle güçlendirmeyi amaçlar (yardımcı cihazlar, belli işleri yapmada daha verimli yöntemler).
Destekleyici rehabilitasyon
  • Kullanmamaya bağlı oluşabilen kontraktür, kas atrofisi, kuvvet kaybı ve dekübit ülserleri gibi komplikasyonlar önlenir.
Palyatif rehabilitasyon
  • Hastanın isteklerine saygı ile beraber son dönem hastalarda fiziksel, psikolojik ve sosyal açıdan iyi hayat kalitesini sağlamayı amaçlar.
  • Ağrı, dispne, ödem gibi şikayetleri azaltmayı ve kontraktür ile basınç ülserlerini önlemeyi amaçlar. Bunlar için ısıtıcı tedavi, düşük frekans terapileri, pozisyonlama, nefes ve gevşeme teknikleri, yardımcı cihazlar kullanılabilir.
Rehabilitasyon Hedefleri ve Uygulamaları
  • Hastanın bakım ihtiyaçlarını değerlendirin ve taburculuk sonrası için çevresel modifikasyonlar önerin.
  • Hastanın bağımsızlığını mümkün olduğunca uzun süre korumasını sağlayın.
  • Hedefleri yeniden değerlendirmek için hasta ve ailesi ile düzenli iletişim kurun.
  • Ağrı, ilerlemiş hastalıkta %70-90 oranında görülebilen önlenebilir bir şikayettir.
    • Masaj, soğuk gibi fiziksel modaliteler ağrıyı gidermeye yönelik uygulanabilir.
    • Soğuk uygulama için kontraendikasyonlar: Ciltte duyu kaybı, atrofi veya radyoterapi maruziyeti.
  • Eklem hareket açıklığı ve kuvveti korumak için EHA ve dikkatli güçlendirme egzersizleri.
  • Yardımcı cihazlar ve telafi edici stratejiler mobiliteye yardım edebilir.
  • Hastanın fonksiyonel gerilemesine göre çevresel modifikasyonlar yapılabilir.
  • Egzersiz psikolojik durumu düzeltip kondüsyon kaybını önleyebilir ve bağışıklık sistemini güçlendirdiğine dair de bazı kanıtlar vardır.
Yorgunluk ve Nefes Darlığı
  • Yorgunluk etiyolojisinde kaşeksi, enfeksiyon, anemi, metabolik ve endokrin bozukluklar yer alır.
  • Enerji koruyucu teknikler, yapılan işlerin basitleştirilmesi ve yardımcı cihazlar bu hastalara önerilebilir.
  • Sık istirahat dönemleri, süreli aktiviteler, nesnelerin kolay ulaşılabilir yerde olması ve üst ekstremite aktivitelerinin azaltılması yardımcı olabilir.
  • Kemoterapi ve radyoterapi alan hastaların %70'i kronik yorgunluk bildirmektedir.
  • Akciğere metastatik hastalık dispneye yol açabilir.
Bakımdaki Engeller
  • Bazı hastalarda fonksiyonel iyileşmeye dayanan geleneksel ölçütlere göre fayda sağlamak mümkün olmayabilir. Amyotrofik lateral skleroz (ALS) ve ileri demans gibi nörolojik hastalıklar, konjestif kalp yetmezliği gibi kardiyovasküler hastalıklar, KOAH ve kanserde fonksiyonel iyileşme sağlamak zor olabilir.
    • ALS rehabilitasyonunda kas atrofisi, kuvvetsizlik, postural dengesizlik, spastisite, disfaji sorunları ve yürüme bozukluklarına odaklanılır.
    • İlerlemiş demans hastasının rehabilitasyonunda bilişsel gerileme, mobilite ve iletişim kaybına odaklanılır.
    • Son dönem kalp yetmezliği ve KOAH rehabilitasyonunda yorgunluk ve nefes darlığı ile başa çıkılmaya çalışılır.
  • Çalışmalarda sağlık profesyonellerinin hastalarıyla ölümü konuşmaya tereddüt ettikleri ve bu nedenle palyatif bakım hizmetlerinin gecikebildiği görülmüştür.
Kaynak:

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder