19 Haziran 2018 Salı

İnmede Afazi

Afazi, dil kullanabilme yeteneğinde beyin hasarına bağlı bozukluktur. Parafaziler, kelime bulma güçlüğü ve anlama bozukluğu ile karakterizedir. Diğer yaygın ama zorunlu olmayan özellikler arasında okuma ve yazma bozuklukları, sözel olmayan yapısal güçlükler ve problem çözme güçlüğü, jestlerde bozulma sayılabilir.
Afazi tipleri

Ana Konuşma Alanlarının Anatomik Yerleşimleri
Wernicke afazisi
  • Yerleşim: Dominant (genelde sol) hemisferin superior (birinci) temporal kıvrımının posterior parçasında.
  • Özellikleri: Akıcı (normal hızda) konuşma. Anlamada bozulma. Kelime sağırlığı, okuma güçlüğü (aleksi), yazma güçlüğü (agrafi). Belirgin parafazi ve neolojizm.
Broca afazisi
  • Yerleşim: Dominant (genelde sol) hemisferin posterior inferior frontal lobu (üçüncü frontal kıvrım) > dil, dudaklar ve larinksi kontrol eden motor korteks alanlarının anterioru.
  • Özellikleri: Akıcı olmayan (telegrafik) konuşma. Tekrarlamada bozulma. Anlama korunmuştur. Parafaziler ve artikülasyon hataları veya güçlüğü.
Global afazi
  • Yerleşim: Yer ve büyüklük olarak değişkendir ancak genelde sol MCA dağılımını etkiler (tüm perisilvian bölge).
  • Özellikleri: Mutizm'den (akıcı olmayan) total tekrarlayıcı jargon veya neolojistik çıkışa (akıcı fakat anlamsız konuşma) kadar değişen çeşitlerde görülebilir. Anlama ve tekrarlama kötüdür.
Anomik afazi
  • Yerleşim: Temporoparietal hasar, angular girus.
  • Özellikleri: Akıcı, özellikle iyi anlama ve tekrarlama. Söylenen isimlerde azalma. Kelime bulmada güçlük. Aleksi ve agrafi bulunabilir.
İletim afazisi
  • Yerleşim: Lezyon parietal operkulum (arkuat fasikül) veya insula ya da supramarginal girusun derinindedir (genelde sol taraf). Arkuat fasikül Broca ile Wernicke alanlarını birbirine bağlayan, supramarginal girus ve insulanın derininde bulunan beyaz cevher bandıdır.
  • Özellikleri: Normal konuşma hızı (akıcı). Anlama korunmuştur. Tekrarlama bozuk. "Hedefleyen" kelimelerle (doğrusunu bulana kadar) gerçek parafazi.
Transkortikal motor afazi
  • Yerleşim: Frontal lob, Broca alanının anterior veya superiorunda veya Broca alanının derinindeki subkortikal bölgede.
  • Özellikleri: Konuşma hızında azalma, kısıtlı lisan çıkışı (bazı akıcı sözlerle beraber). Konuşmayı başlatmada, organizasyonda kısıtlılık. Anlama iyi. Tekrarlama korunmuş.
Transkortikal duyusal afazi

  • Yerleşim: Perisilvian konuşma yapılarını (Broca ve Wernicke) posterior beyinden izole eden sınır (watershed) lezyonu; angular girus veya posterio-inferior temporal lob.
  • Özellikleri: Anlama kötü. Akıcı konuşma (neolojizm). Tekrarlama korunmuş (olası ekolali).
Transkortikal mikst afazi
  • İzolasyon afazisi olarak da bilinir. Lezyonlar frontal, parietal ve temporal alanların sınır bölgelerindedir.
  • Özellikleri: Anlama bozukluğu. Akıcı değil (konuşmanın başlaması ve hızında azalma). Tekrarlama korunmuştur (ekolali).
  • Not: İnsanların %95'inde lisan alanları dominant hemisfer - sol hemisferin silvian fissürü etrafında kümelenmiştir.
Diğer Konuşma Bozuklukları
  • Parafazi: Kelime veya hecelerin yanlış ikamesi
    • Gerçek veya fonemik parafaziler: Benzer sesler (ör: "domates" yerine "totomis").
    • Verbal veya semantik parafaziler: Kelime aynı semantik sınıftaki başka bir kelime ile değiştirilir (ör: "kaşık" için "çatal").
  • Agramatizm: Cümlede dilbilgisi yapısının görülmediği afazi.
  • Anomi (anomik veya nominal afazi): Kelimeleri hatırlamada güçlük; kelime bulma zorluğu. Anlama ve tekrar bozulmaz.
  • Ekolali: Başka biri tarafından söylenen kelime veya seslerin tekrarı (eko).
  • Circumlocution (dolaylı anlatım): Hatırlanamayan bir kelimeyi anlatmak için dolaylı konuşma. Sıklıkla anomi ile beraber görülür.
  • Neolojizm: İyi seslendirilen ancak sadece konuşmacıya bir anlam ifade eden "yeni kelime".
  • Jargon: İyi seslendirilen ama çoğunlukla anlaşılmaz konuşma. Wernicke afazisi ile ilişkilidir.
  • Stereotip: İletişim çabası sırasında saçma hecelerin tekrarı (ör: "hayır, hayır, hayır")
Afazi için Tedavi Yaklaşımları
  • Kayıp vs girişim (en yaygın kabul edilen yaklaşım): Afaziyi spesifik dilsel bilginin kaybı (kompansasyon) olarak görür; beyin hasarının dilsel işlemi etkilemesi (kolaylaştırıcı).
  • Direkt vs indirekt: Afaziyi dilsel düşünme sürecinde bir bozukluk olarak görür. Direkt dil merkezli terapi ile indirekt içerik merkezli terapi arasında ayrım yapar.
  • Davranışsal vs psikolinguistik: İçeriğe ve terapinin yapısına vurgu yapar.
  • Programlı edimsel: Davranış modifikasyonu işlemi öncesi ve sonrasında elde edilen ölçüler uygulanır.
  • Programlı öğrenim: İstenilen dil davranışına ulaşmak için pek çok ayrı basamak içerir.
  • Spesifik girişimler:
    • AmerInd: Nesne, hareket, yönelim ve tanımlamaları temsil eden jestleri içeren işaret dili.
    • Melodik tonlama terapisi (MIT): Sağ hemisferi iletişim için kullanır. Basit ifadeleri melodi ve ritimlerle birleştirir. Akıcı olmayan (Broca) afazide yararlı olabilir.
İnme sonrası afazide iyileşme
  • Afazili hastalarda iyileşmenin büyük kısmı başlangıçtan sonraki ilk 2-3 ayda gerçekleşir.
  • 6 ay sonunda iyileşme hızında belirgin düşme olur.
  • Afazili hastaların çoğunda spontan iyileşme 1 yıldan sonra görülmez.
  • Ancak inmeden yıllar sonra bile terapi ile iyileşmeler bildirilmiştir.
Kaynak:

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder