23 Ağustos 2018 Perşembe

Pediyatrik Yanıklar

Epidemiyoloji
  • Yanıklar 1-4 yaş arasındaki çocuklarda motorlu araç dışı ölümlerin 1 numaralı, 4-14 yaş arasındaki çocuklarda 2 numaralı sebebidir.
  • Haşlanma yanıkları tüm yanıkların %40-50'sini oluşturur, en yüksek insidans yürümeye başlayan çocuklardadır.
  • Yanık alanı arttıkça çocuğun mortalite riski artar.
  • 4 yaşından küçük çocuklar, yanık alanından bağımsız olarak daha yüksek ölüm riski taşır. 4 yaşından küçüklerde erkek kız oranı 2:1'dir; adölesan dönemde 4:1'e yükselir.
  • İnhalasyon yaralanması yanık mortalitesinin önemli bir belirtecidir.
  • Haşlanma yanıkları pediyatrik yanık yaralanmaları için en sık nedendir. Dalma şeklindeki haşlanma yanıkları çocuk istismarı veya ihmal ile ilişkilidir.
  • Tüm yanık yaralanmalarının %16'sı kaza dışıdır; bunların %50'si istismar sonucudur.
  • Alev yanıkları kibrit, benzin, fişek ve yanıcı aerosollerle oynamaya bağlı 6-14 yaş grubunda görülür. Bu yaş grubuna eğitim verilmelidir.
  • Duvar prizlerine bağlı elektrik yaralanmaları, tüm pediyatrik elektrik yaralanmalarının %15'den azını oluşturur.
Yanık Sınıflaması
  • Yanık büyüklüğünün hesaplanması tüm vücut yüzey alanına (TBSA) göre yapılır ve yaşla değişiklik gösterir. En sık olarak modifiye Lund ve Browder şeması bu amaçla kullanılır.
Çocuklarda yanık büyüklüğü tahmin şeması (vücut alanı yüzdesi)
9'lar kuralı
  • Yanık büyüklüğünü tahmin etmede sıklıkla kullanılan diğer bir yöntem 9'lar kuralıdır. Çocuklarda kullanım için modifiye edilmiştir.
  • 1 yaşından küçük çocuklarda %9 bacaklardan alınır ve baş bölgesine aktarılır. 9 yaşına dek her ardışık yıl için %1 bacaklara geri verilir; bu dönemde baş oranı erişkine benzer.
Şiddete göre sınıflama
  • Termal hasarın epidermis ve dermis boyunca derinliği sınıflamayı belirler.
Yüzeyel yanıklar (eski birinci derece)
  • En tipik şekli güneş yanıklarıdır; kuru, sıcak, ağrılı ve hassastır. Tedavisiz iyileşirler.
Kısmi kalınlıkta yanıklar (eski ikinci derece)
  • Epidermisi ve dermisin bir kısmını etkiler. Yüzeyel kısmi kalınlıktaki yanıklar kırmızı, ağrılı ve kabarcıklı olabilir; derin kısmi kalınlıkta yanıklar ise kuru, beyaz ve hiposensitif olabilir. Tedavi yanığın derinliğine göre değişir.
Tam kat yanıklar (eski üçüncü derece)
  • Tüm epidermis ve dermisi etkiler, anestezik, beyaz, avasküler, kuru ve kösele görünümünde olur. Cilt greftleri iyileşme sırasındaki düzensiz ve sert fibrotik skarların düzeltilmesine yardımcı olabilir.
  • Amerikan Yanık Derneği, yanık hastalarının hastaneye yatırılmasında 5-10-20 kuralını önermiştir.
Hastaneya Yatırma Endikasyonları
  • > %5 tam kat yaralanma
  • > %10 tüm vücut yüzey alanı (TBSA), çocukta veya yaşlıda
  • > %20 TBSA
  • Göz, kulak, yüz, el, ayak, genital bölgeleri etkileyen tüm yanıklar
  • Tüm inhalasyon yaralanmaları
  • Tüm elektrik yanıkları
  • Diğer medikal problemlerle komplike olmuş tüm yanıklar
  • Eşlik eden travma ile ilişkili tüm yanıklar
Pediyatrik Yanık Hastasının Pozisyonlanması
Uygun pozisyonlama
  • Akut dönemde çocuğun uygun pozisyonlanması kontraktör ve deformitelerin önlenmesi ile ödemin kontrol edilmesinde önemlidir. Tipik olarak en rahat edilen pozisyon, deformitelere zemin hazırlar ve bu nedenle kaçınılmalıdır.
Pediyatrik yanık hastasında uygun pozisyonlama
Yanık Rehabilitasyonu Prensipleri
Splintleme
  • Pediyatrik yanık hastasında kontraktürleri önleme amacıyla pozisyonlama splintleri kullanılması yararlıdır.
  • Splintleme genelde cilt sıkılaşmasının ilk belirtisi ile başlanır.
  • Erişkin ve adölesanlardan farklı olarak çocuklar uzun süre ile splintlerle immobilize edildiklerinde kuvvet ve eklem mobilitesi kaybı fazla olmaz; elbette düzenli egzersiz veya aktivite seanslarında splintler çıkarılır.
Hareket açıklığı (EHA)
  • Çocuk medikal açıdan stabil hale geldiğinde, EHA'ya nazik, tekrarlı hareketlerle başlanır ve daha agresif germelere doğru ilerlenir.
  • Aktif veya asistif EHA pasife tercih edilse de, ikisini kombine etmek gerekebilir.
Günlük yaşam aktiviteleri (GYA)
  • Yanık yaralanmalı çocuklar, medikal açıdan stabil olur olmaz GYA'ya katılmaya teşvik edilmelidir.
Egzersiz
  • Çocuklar sıklıkla ilk yanık hasarına bağlı kuvvet ve motor fonksiyonda kayıp yaşarlar.
  • Egzersiz programları esneklik, kuvvet ve dayanıklılığa vurgu yapmalıdır.
  • Çocuğun fiziksel durumu müsait olur olmaz yürümeye başlatılmalıdır; genelde yaralanmadan sonra 48-72 saat içinde, vital bulguları stabil olup sıvı resüsitasyonu tamamlandığında bu mümkün olur. 
Fizik modaliteler
  • Skar terapisinde fluidoterapi ve parafin yardımcı olabilir. Sıcak toleransı değerlendirilmelidir.
  • US kullanılacaksa çok dikkatli olunmalıdır. US bağ dokusunu yumuşatmada yararlı olabilir. Epifizyal plaklar US'ye maruz bırakılmamalıdır. Epifizyal plakların erken kapanmasına yol açabilir.
Özel Dikkat Gerektiren Yanıklar
Boyun
  • Boyun fleksiyon kontraktürünün önlenmesi için doğru pozisyonlama gerekir. Hasta yatarken yastık kullanılmamalıdır.
  • Akut dönemde çocuk boynu hiperekstansiyonda olacak şekilde pozisyonlanmalıdır. Üstteki omuz hizasının hafif yukarısında biten iki şilte kullanılarak bu sağlanabilir. Böylece baş alttaki şilteye yaslanır. Çenenin açık kalmasına izin verilmemelidir.
  • Çocuklarda akut dönemde en sık dekübit oluşan yer oksiputtur; bu nedenle düzenli olarak kontrol edilmelidir.
  • Uygun şekilde üretilmiş termoplastik boyunluklar fonksiyonu engellemez. Yumuşak boyunluk ve Philadelphia boyunluğu da kullanılabilir.
Aksilla
  • Aksilla yanıklarının pediyatrik populasyonda tedavisi zordur.
  • Tüm yanık ilişkili kontraktürlerde aksilla en sık etkilenen yerdir.
  • Aktif hastalarda en başarılı cihaz uçak splintidir.
El ve ayaklar
  • Çocuklarda el ve ayakların boyutu, kısmi ve tam kat yanıklarda hızlıca kontraktüre gitme eğilimi ile birleştiğinde, bu bölgeleri tedavi edilmesi zor alanlar yapar.
  • El ve ayak yanıklarında fazla ödem oluşumu nedeniyle hızlıca deformite gelişebilir.
  • Akut fazda el ve ayak parmakları, aralarındaki boşluğu korumak için ayrı ayrı sarılmalıdır.
  • Splintleme EHA'yı ve fonksiyonu korumak için kullanılır.
El ve ayakların splintlenmesi
Kaynak:

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder